“Vi khuẩn ăn thịt người” 02 bệnh – 02 cơ chế – 02 nguy cơ lây nhiễm hoàn toàn khác nhau của 02 quốc gia Nhật Bản và Việt Nam

Trong những năm gần đây, cụm từ “vi khuẩn ăn thịt người” xuất hiện nhiều trên truyền thông tại cả Nhật Bản và Việt Nam. Tuy nhiên, nếu đặt các bài viết của hai quốc gia cạnh nhau, có thể thấy một thực tế đáng lưu ý là Nhật Bản và Việt Nam đang dùng cùng một cụm từ truyền thông để chỉ hai bệnh hoàn toàn khác nhau về bản chất, đường lây và cách phòng ngừa. Việc không làm rõ điều này và nhất là phiên dịch viên y tế nếu “trực dịch” sẽ dễ dẫn đến hiểu sai nguy cơ hoặc ngược lại là chủ quan nguy hiểm.

1️⃣ Nhật Bản đang nói về bệnh gì khi nhắc đến Vi khuẩn ăn thịt người ?「Tiếng Nhật: 人食いバクテリア」

Tại Nhật Bản, theo bài viết của chuyên gia bệnh truyền nhiễm Đại học Osaka, thì vi khuẩn ăn thịt người không phải tên bệnh, mà là cách gọi truyền thông của. Tên chính thức của nó:

Hội chứng sốc nhiễm độc do liên cầu khuẩn tan huyết thể tối cấp- 劇症型溶血性レンサ球菌感染症 (Streptococcal Toxic Shock Syndrome – STSS)

🔹 Tác nhân gây bệnh

• Liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A (Group A Streptococcus – GAS)
• Là vi khuẩn Gram dương
• Là vi khuẩn sống trên người (họng, da)

🔹 Bản chất bệnh

• Có thể khởi phát từ viêm họng, nhiễm trùng da rất nhẹ
• Sau đó tiến triển cực nhanh trong vài giờ – vài ngày
• Gây:
• • Sốc
  • Suy đa cơ quan
  • Viêm cân mạc hoại tử (Tiếng Nhật: 壊死性筋膜炎)

Hình ảnh mô hoại tử chuyển đen khiến truyền thông gọi là “bị vi khuẩn ăn mất”, từ đó xuất hiện cụm từ này từ thập niên 1990.

🔹 Nguy cơ lây nhiễm (Điểm cực kỳ quan trọng)

✔️ CÓ thể lây từ người sang người

• Qua giọt bắn (viêm họng)
• Qua tiếp xúc da – vết thương

Vì vậy:

• Có thể lan trong cộng đồng
• Có nguy cơ bùng phát theo chuỗi lây nhiễm
• Là lý do Nhật Bản phải giám sát dịch tễ rất chặt, là nỗi kinh hoàng của lây nhiễm trong bệnh viện

2️⃣ Việt Nam đang nói về bệnh gì khi gọi là “vi khuẩn ăn thịt người”?

Tại Việt Nam, “vi khuẩn ăn thịt người” gần như luôn được dùng để chỉ Bệnh Whitmore (類鼻疽　（るいびそ） – Melioidosis)

🔹 Tác nhân gây bệnh

• Burkholderia pseudomallei
• Vi khuẩn Gram âm
• Sống trong đất và nước, đặc biệt là bùn, ruộng, ao hồ

🔹 Bản chất bệnh

• Là bệnh nhiễm trùng môi trường
• Không phải bệnh “tấn công mô để ăn”
• Thường gây:
• • Viêm phổi
  • Áp-xe gan, lách
  • Nhiễm trùng huyết
• Có thể âm thầm kéo dài, dễ chẩn đoán muộn

Việc gọi là “ăn thịt người” xuất phát từ cách diễn đạt rằng vi khuẩn:

• Gây hoại tử mô
• Gây tử vong cao nếu không điều trị nhưng không phải cơ chế hoại tử nhanh như Hội chứng sốc nhiễm độc do liên cầu khuẩn tan huyết thể tối cấp

🔹 Nguy cơ lây nhiễm (Khác hoàn toàn với Nhật)

❌ KHÔNG lây người – người, nhưng đây là một bệnh truyền nhiễm lây từ động vật sang người.

• Lây qua:
• • Vết trầy xước tiếp xúc đất, nước bẩn
  • Hít phải bụi/nước mưa chứa vi khuẩn
• Rất hiếm lây giữa người với người
• Không gây dịch theo chuỗi lây
• Không phải bệnh “bùng phát” theo nghĩa dịch tễ học

3️⃣ Hai khái niệm – hai nguy cơ lây nhiễm với bảng đối chiếu cốt lõi

Như vậy, dưới góc nhìn y khoa và y tế công cộng thì điều quan trọng không nằm ở việc vi khuẩn “đáng sợ” đến mức nào, mà nằm ở việc chúng ta đang gọi sao cho đúng. Tại Nhật Bản, cụm từ “vi khuẩn ăn thịt người” mà truyền thông sử dụng thực chất ám chỉ STSS – hội chứng sốc nhiễm độc do liên cầu khuẩn, một bệnh có khả năng lây từ người sang người và tiến triển cực kỳ nhanh, đòi hỏi phải được phát hiện sớm và xử trí như một tình trạng cấp cứu y khoa. Ngược lại, tại Việt Nam, cùng cách gọi này lại thường dùng cho bệnh Whitmore, một bệnh nhiễm trùng từ môi trường đất và nước, hầu như không lây giữa người với người, nhưng cần được nghĩ đến khi bệnh nhân có sốt, viêm phổi hoặc áp-xe, đặc biệt nếu có tiền sử tiếp xúc với đất, nước bẩn và có bệnh nền.

Khi hai bệnh hoàn toàn khác nhau về cơ chế lây nhiễm nếu chúng ta không cẩn thận đọc tin tức và đối chiếu nhiều nguồn thông tin sẽ khiến cho người đọc, người phiên dịch y tế chúng ta trong khi lại bỏ sót những thông tin cảnh báo quan trọng. Trong y học, gọi đúng tên bệnh không chỉ là vấn đề thuật ngữ, mà là bước đầu tiên để phòng bệnh, phát hiện sớm và bảo vệ cộng đồng một cách hiệu quả.

Từ vựng song ngữ Nhật Việt:

Nguồn thông tin tham khảo của bài viết:

Bệnh Whitmore nguy hiểm như thế nào? - Bệnh Viện Nhi Đồng Thành Phố

「人食いバクテリア」が大流行～2024年上半期の感染症を振り返る | 看護roo![カンゴルー]