Vì sao bác sĩ luôn khuyên “ngưng rượu bia” khi đang uống thuốc hoặc bị thương?

Trong đời sống sinh hoạt của nhiều người trẻ Việt chúng ta tại Nhật thì rượu bia được coi là một phần của giao tiếp xã hội trong các buổi đi uống nomikai, tiệc công ty, gặp gỡ bạn bè... Chính vì vậy, lời dặn của bác sĩ: “Trong thời gian điều trị, nên kiêng rượu bia” thường bị xem nhẹ, hoặc ít nhất là bị trì hoãn. Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ y học, đây không phải là lời khuyên mang tính cẩn thận cho có, mà là một nguyên tắc điều trị có cơ sở khoa học rõ ràng. Việc tiếp tục uống rượu khi đang bị thương hoặc đang dùng thuốc không chỉ làm chậm hồi phục, mà còn có thể gây ra những rủi ro khó lường.

Bài viết dưới đây của HICO sẽ cùng bạn hiểu rõ vì sao bác sĩ lại nhấn mạnh điều đó? cơ chế ảnh hưởng là gì? và nguy cơ thực sự nằm ở đâu? bạn nhé.

1. Rượu làm chậm quá trình tự chữa lành của cơ thể

Khi bạn bị thương dù là vết cắt nhỏ, bong gân hay gãy xương, cơ thể sẽ khởi động một chuỗi phản ứng sinh học: Tế bào miễn dịch tập trung về vùng tổn thương, loại bỏ mô hư và kích hoạt tái tạo mô mới. Tuy nhiên, rượu lại can thiệp trực tiếp vào quá trình này.

• Nó ức chế hoạt động của hệ miễn dịch, khiến các tế bào sửa chữa hoạt động kém hiệu quả
• Đồng thời, nó làm gián đoạn tín hiệu sinh học cần thiết để khởi động quá trình tái tạo

Hậu quả không phải lúc nào cũng thấy ngay, nhưng rất rõ ràng là về lâu dài thì vết thương lâu lành hơn, đau kéo dài hơn, nguy cơ nhiễm trùng cao hơn. Ngay cả khi chỉ uống một chút, quá trình phục hồi vẫn có thể bị chậm lại.

2. Rượu cản trở tái tạo cơ và mô

Một trong những yếu tố quan trọng giúp cơ thể hồi phục là tổng hợp protein đặc biệt là protein cơ. Các nghiên cứu cho thấy sau khi uống rượu:

• Quá trình tổng hợp protein bị giảm trong 24–48 giờ
• Mức giảm có thể lên tới 24–37%

Điều này có nghĩa là:

• Cơ bắp yếu đi
• Đau cơ kéo dài
• Nguy cơ tái chấn thương tăng cao

Đây là lý do vì sao trong y học thể thao, vận động viên gần như bị cấm rượu hoàn toàn trong giai đoạn hồi phục.

3. Hormone bị rối loạn, cơ thể mất động lực để chữa lành

Ít người để ý rằng quá trình hồi phục phụ thuộc rất nhiều vào hormone, đặc biệt là:

• Hormone tăng trưởng (GH)
• Testosterone

Hai hormone này đóng vai trò chỉ huy trong việc tái tạo mô, cơ và xương.　Cụ thể,
Hormone tăng trưởng thúc đẩy mạnh mẽ quá trình sửa chữa và phát triển của các mô bị tổn thương.

• Tăng tổng hợp collagen: kích thích tạo collagen – thành phần không thể thiếu để phục hồi gân, dây chằng và da, giúp vùng bị thương trở nên vững chắc hơn.
• Tăng tổng hợp protein: thúc đẩy tạo cơ, hạn chế tối đa tình trạng mất cơ do chấn thương.
• Phục hồi sụn: hỗ trợ sửa chữa sụn khớp.

Testosterone sẽ tái thiết và tăng cường cơ – xương. Dù thường được biết đến là hormone nam, nhưng ở cả nam và nữ, nó đều đóng vai trò quan trọng trong quá trình tái thiết mô.

• Tăng cơ và sửa chữa: điều phối quá trình phục hồi sợi cơ bị tổn thương, đồng thời giúp cơ trở nên mạnh hơn trước.
• Duy trì và tăng mật độ xương: thúc đẩy chuyển hóa xương, hỗ trợ quá trình liền xương và làm xương chắc khỏe hơn.
• Tân tạo mạch máu: hình thành các mạch máu mới tại vùng tổn thương, giúp tăng cung cấp oxy và dưỡng chất.

Và, rượu bia khi vào cơ thể sẽ gây ra hai tác động bất lợi:

• Làm giảm nồng độ hormone phục hồi
• Tăng cortisol (hormone stress), một chất có xu hướng phá hủy mô và tiêu hao năng lượng

Kết quả là cơ thể rơi vào trạng thái vừa cần hồi phục nhưng lại bị “làm suy yếu từ bên trong”.

4. Khi đang dùng thuốc, rượu bia biến thuốc thành “con dao hai lưỡi”

Đây là phần nguy hiểm nhất và cũng là lý do bác sĩ nhấn mạnh nhiều nhất vì có liên quan mật thiết đến gan. Gan là cơ quan chịu trách nhiệm xử lý cả thuốc lẫn rượu. Khi hai thứ này đi vào cơ thể cùng lúc, gan buộc phải ưu tiên xử lý rượu trước.

Hệ quả là:

Thuốc bị tồn đọng lâu hơn

Tác dụng mạnh hơn dự kiến
Tăng nguy cơ quá liều dù dùng đúng liều

Tác dụng phụ tăng mạnh

Ví dụ:

• Thuốc dị ứng gây buồn ngủ quá mức
• Thuốc an thần gây ức chế hô hấp
• Thuốc giảm đau làm tổn thương gan

Một số phản ứng nguy hiểm có thể xảy ra

• Lú lẫn, mất trí nhớ tạm thời
• Hạ huyết áp đột ngột
• Ngã, tai nạn
• Trong trường hợp nặng: hôn mê

5. Rượu bia làm tăng nguy cơ tái chấn thương

Rượu bia ảnh hưởng trực tiếp đến:

• Khả năng giữ thăng bằng
• Thời gian phản xạ
• Sự phối hợp giữa não và cơ thể

Khi cơ thể đang yếu do chấn thương, những yếu tố này trở nên cực kỳ quan trọng. Nói cách khác, bạn không chỉ chậm hồi phục, mà còn có nguy cơ quay lại điểm xuất phát khi mới bắt đầu điều trị hoặc tệ hơn.

Chúng ta nên đặt câu hỏi: “có được uống bia rượu không”, mà là “có đáng không”

Từ góc nhìn y học, câu trả lời đã khá rõ ràng và bác sĩ cũng đều khuyên bệnh nhân kiêng, hạn chế rượu bia trong thời gian điều trị là lựa chọn an toàn và hiệu quả nhất. Tuy vậy, thực tế lại khác. Đối với nhiều người trẻ, đặc biệt trong môi trường làm việc tại Nhật, việc từ chối rượu không phải lúc nào cũng dễ dàng. Vì vậy, có lẽ quan trọng nhất không phải là áp đặt “cấm tuyệt đối”, mà là hiểu rõ cái giá phải trả:

• Chậm hồi phục vài ngày có thể kéo dài thành vài tuần
• Một buổi uống “không sao đâu” có thể làm giảm hiệu quả cả quá trình điều trị
• Một chút chủ quan có thể dẫn đến biến chứng không mong muốn

Lời khuyên “ngưng rượu bia khi đang bị thương hoặc dùng thuốc” không phải là sự thận trọng quá mức, mà là kết quả của nhiều bằng chứng khoa học HICO xin được tổng kết dưới đây:

• Rượu làm suy yếu miễn dịch
• Cản trở tái tạo mô và cơ
• Gây rối loạn hormone
• Tương tác nguy hiểm với thuốc
• Tăng nguy cơ tai nạn và tái chấn thương

Trong y học, có những điều phức tạp nhưng cũng có những nguyên tắc rất đơn giản:
muốn cơ thể hồi phục tốt nhất, hãy tạo điều kiện tốt nhất cho nó. Có lẽ điều khó nhất không phải là điều trị mà là tạm dừng những thói quen quen thuộc trong một khoảng thời gian ngắn để đổi lại một sự hồi phục trọn vẹn hơn, phải không ạ?

Link tham khảo bài viết:

ケガが治るまで禁酒すべき5つの理由

ケガの治療中に「飲酒すべきでない」5つの科学的理由 - ナゾロジー

お酒の薬への影響とは？わかりやすく解説