Trẻ sốt – Nôn – Không ăn được. Bác sĩ nhi khoa Nhật hướng dẫn cha mẹ xử trí đúng cách

“Con bị sốt rồi!”
“Con nôn liên tục!”
“Cả ngày nay không ăn uống được gì cả!”

Với nhiều ba mẹ Việt sống tại Nhật, đây là những tình huống khiến cả nhà rối và lo. Phải cho con đi khám ngay hay theo dõi thêm? Cho uống nước gì? Có cần truyền dịch không? Theo bác sĩ Murata Shinya – Bác sĩ chuyên khoa Nhi và Nội tổng quát tại Phòng khám Gia đình Murata (Tài liệu gốc ở link cuối bài viết), thì điều quan trọng nhất không phải là hoảng sợ, mà là xác định đúng tình huống của trẻ.

Bác sĩ nhi khoa Nhật chia rất rõ 4 tình huống thường gặp

1️⃣ Chỉ sốt
2️⃣ Chỉ nôn
3️⃣ Vừa sốt vừa nôn
4️⃣ Trường hợp khác (Ví dụ: ho nhiều gây nôn)

  Mỗi tình huống có cách xử trí khác nhau, và không phải trường hợp nào cũng cần đưa trẻ đi khám ngay.

1.   Khi trẻ chỉ sốt - Đừng chỉ nhìn con số nhiệt độ

Nhiều cha mẹ nghĩ rằng: “Không sốt cao thì chưa cần làm gì.” Tuy nhiên, theo bác sĩ Murata, sốt không chỉ là vấn đề nhiệt độ. Khi trẻ sốt, cơ thể thường đang đau ở đâu đó, có thể là đầu, tai, họng, bụng hoặc khớp... Với trẻ nhỏ, các bé không thể diễn đạt rõ ràng cảm giác đau, nên thường chỉ quấy khóc, mệt mỏi hoặc bỏ ăn.

Thuốc hạ sốt không chỉ để hạ sốt. Thuốc hạ sốt còn có tác dụng giảm đau rất rõ. Vì vậy:

• Ngay cả khi chưa sốt cao, nếu trẻ khó chịu, bỏ ăn, mệt mỏi ba mẹ vẫn có thể dùng thuốc hạ sốt cho bé.
• Nếu trẻ không ăn uống được, nên dùng thuốc hạ sốt dạng đặt hậu môn.

Tác dụng giảm đau của thuốc đạt đỉnh sau 1–2 giờ. Đây là thời điểm quan trọng để đánh giá:

• Trẻ có dễ chịu hơn không?
• Có chịu ăn uống trở lại không?

Nếu sau đó, lượng ăn uống vẫn chưa đạt 50% so với bình thường, ba mẹ nên đưa trẻ đi khám.

2.   Vì sao trẻ rất hay nôn kể cả khi không bị nhiễm trùng dạ dày ruột?

Theo bác sĩ nhi khoa Nhật, trẻ em nôn dễ hơn người lớn rất nhiều. Nguyên nhân không chỉ nằm ở dạ dày, mà còn liên quan đến đường huyết.

Khi trẻ:

• Chạy chơi nhiều
• Mệt
• Đang bị cảm hoặc sốt

Thì cơ thể sẽ tiêu thụ đường (glucose) nhiều hơn bình thường. Nếu trong 12–15 giờ, trẻ không được bổ sung đủ đường thì hạ đường huyết có thể xảy ra. Người lớn có thể chịu được tình trạng này nhờ dự trữ đường trong gan, nhưng trẻ thì không.

3.   Hạ đường huyết – Nhiễm ketone – Buồn nôn là vòng luẩn quẩn dễ bị bỏ qua

Khi hạ đường huyết, cơ thể trẻ sinh ra ketone đo được trong máu – Một chất gây buồn nôn và khó chịu vùng bụng. Ketone càng tăng, buồn nôn càng nhiều, và trẻ bắt đầu nôn.

Tuy nhiên, ngay cả khi không phải viêm dạ dày – ruột thì trẻ vẫn có thể nôn do cơ chế trên. Nếu không xử trí đúng, trẻ sẽ rơi vào vòng luẩn quẩn xấu:
Nôn → Không ăn → Hạ đường huyết → Ketone tăng → Nôn tiếp.

4.   Khi trẻ nôn - Nước lọc và trà là không đủ

Theo bác sĩ Nhật, nếu chỉ cho bé uống nước hoặc trà sẽ không giúp giảm buồn nôn, vì thiếu hai yếu tố then chốt dưới đây:

 ĐƯỜNG và VITAMIN B

Đồ uống được bác sĩ nhi khoa Nhật khuyên dùng nhiều nhất:

🍎 NƯỚC TÁO 100%. Vì trong nước táo:

• Có đường
• Có vitamin B
• Hiệu quả giảm buồn nôn tốt hơn nhiều loại thuốc chống nôn dành cho trẻ

Trên thực tế, thuốc chống nôn ở trẻ em thường không mang lại hiệu quả như cha mẹ mong đợi.

5.   Phòng mất nước thì ba mẹ cho bé uống gì?

Khi trẻ nôn nhiều, tiêu chảy hoặc sốt cao kéo dài, nguy cơ mất nước tăng nhanh. Lúc này, trẻ cần:

• Nước
• Muối (điện giải)

Các dung dịch bù nước như OS-1 hoặc Aqualyte rất tốt, nhưng:

• Gần như không có vitamin B
• Vị khó uống nên nhiều trẻ từ chối.

Trong khi đó, nước thể thao như Pocari hay Aquarius:

• Dễ uống, nhưng ít muối, không có vitamin B

Vì vậy, cách phối hợp được bác sĩ Nhật khuyên dùng:

50% nước OS-1 (hoặc Aqualyte) + 50% nước táo 100%

Cách này giúp bổ sung Đường – Muối – Nước – Vitamin B cùng lúc.

Nếu trẻ vẫn không chịu uống, chỉ cần nước táo 100% cũng được còn hơn là không uống gì.

6.   Cho trẻ uống sai cách có thể khiến nôn lại

Sau khi trẻ nôn ba mẹ cần:

• Đợi 20–30 phút
• Sau đó cho uống mỗi 5 phút một lượng nhỏ
• Tránh cho uống nhiều một lúc, dù trẻ rất khát

Trong 1 giờ đầu, nếu trẻ không nôn lại, có thể bắt đầu cho ăn uống bình thường. Ngược lại, nếu nôn tiếp, đây là dấu hiệu cần đi khám.

Khi nào cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay?

Theo bác sĩ nhi khoa Nhật, cần đi khám ngay nếu ba mẹ quan sát thấy:

• Trẻ lừ đừ, mệt nhiều
• Đau bụng rõ
• Đau đến mức không ngủ được

Ngoài ra, nếu đã thử bù nước đúng cách mà sau 3–6 giờ trẻ vẫn nôn liên tục, cũng nên đưa trẻ đi khám. Với trẻ nhỏ nôn từ 5 lần trở lên, bác sĩ có thể cần làm xét nghiệm để loại trừ các bệnh nguy hiểm như tắc ruột hoặc viêm màng não.

7.   Nếu trẻ hay nôn dù không bị nhiễm trùng đường tiêu hóa thì có đáng lo?

Hơn 90% trường hợp trên không có phát hiện bất thường. Việc đi khám chủ yếu nhằm xác nhận trẻ không có bệnh nguy hiểm, và giúp ba mẹ yên tâm. Một số trẻ có cơ địa dễ buồn nôn (Hay đau đầu, đau bụng, táo bón, say xe, chóng mặt khi đứng dậy…). Với nhóm này cần có hướng xử trí phù hợp, và ba mẹ nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ nhi khoa.

Bài viết trên của HICO hi vọng giúp ba mẹ Hiểu đúng – xử trí đúng và đưa trẻ đi khám đúng lúc. Và đó cũng chính là tinh thần chăm sóc trẻ em của nhi khoa Nhật Bản.

Link soạn bài viết: medical02.pdf