Quay lại
Tháng 11 năm ngoái, gia đình tôi đã làm một việc mà có thể ít gia đình cùng thực hiện, đó là cả nhà đi tiêm phòng cúm mùa. Hai vợ chồng tôi tiêm vắc xin cúm bất hoạt qua đường tiêm bắp như thông thường. Hai bé con tôi thì sử dụng vắc xin sống giảm độc lực dạng xịt mũi, loại ở Nhật thường gọi là Furumisuto(フルミスト®). Khi đó tôi đã ngẩm trong bụng, “Năm nay chắc yên tâm rồi.” Thế nhưng đến tháng 2 đúng đỉnh dịch, cả nhà lần lượt sốt cao 39–40℃. Test nhanh cho kết quả dương tính cúm B (インフルエンザB型). Nhiều người bảo tôi: “Tiêm rồi mà vẫn mắc, vậy tiêm để làm gì?”. Chính câu hỏi đó khiến tôi bắt đầu tìm hiểu kỹ hơn về cơ chế miễn dịch và vai trò thực sự của vắc xin cúm. Mời anh chị và các bạn nghe chia sẻ lần này của HICO nhé.
1️⃣ Vì sao tiêm rồi vẫn mắc cúm?
Điều đầu tiên chúng ta cần hiểu rõ, vắc xin cúm không có mục tiêu 100% ngăn virus xâm nhập cơ thể. Khác với một số vắc xin như rubella mục tiêu gần như ngăn chặn hoàn toàn nhiễm bệnh, vắc xin cúm chủ yếu giúp:
Virus cúm có đặc điểm biến đổi liên tục qua hiện tượng trôi kháng nguyên (antigenic drift). Mỗi năm, các chủng vắc xin được lựa chọn dựa trên khuyến cáo của Tổ chức y tế thế giới WHO (世界保健機関). Tuy nhiên:
Vì vậy, dù tiêm, vẫn có thể mắc. Và, miễn dịch không phải tấm khiên thép chặn virus ngay cửa mũi. Virus vẫn có thể xâm nhập niêm mạc hô hấp. Nhưng cơ thể đã được huấn luyện trước nên cơ thể chúng ta sẽ phản ứng nhanh hơn và kiểm soát tốt hơn.
2️⃣ Cơ chế miễn dịch: Cơ thể đã được chuẩn bị như thế nào?
Gia đình tôi sử dụng cả hai dạng vắc xin, nên tôi tìm hiểu kỹ sự khác biệt.
Vắc xin bất hoạt (tiêm bắp)
Vắc xin sống giảm độc lực (xịt mũi)
Hai cơ chế khác nhau, nhưng cùng mục tiêu: Giảm tải lượng virus và ngăn bệnh diễn tiến nặng
3️⃣ Vì sao vẫn sốt cao 39–40℃?
Khi virus cúm xâm nhập, chúng sẽ
Kháng thể từ vắc xin không chặn được virus ngay lập tức. Chúng hoạt động khi virus bắt đầu nhân lên. Sốt cao thực chất là phản ứng miễn dịch:
Vì vậy, sốt cao không có nghĩa là vắc xin không hề có hiệu lực. Nó cho thấy hệ miễn dịch đang phản ứng mạnh mẽ. Trong trường hợp gia đình tôi:
Đây mới là hiệu quả cốt lõi của vắc xin: giảm nặng và ngăn biến chứng nguy hiểm.
4️⃣ Vì sao tháng 2 vẫn mắc dù tiêm tháng 11?
Hiệu lực vắc xin cúm:
Tiêm tháng 11 sẽ bảo vệ tốt từ cuối tháng 11 đến khoảng tháng 4. Tháng 2 vẫn trong thời gian bảo vệ. Vậy nguyên nhân cả nhà mắc cúm có thể là:
5️⃣ Hiệu quả thực tế của vắc xin
Theo dữ liệu từ Bộ y tế Nhật, hiệu quả thực tế mà vắc xin mang lại có thể kể như,
Ở trẻ dưới 6 tuổi: hiệu quả ngăn phát bệnh khoảng 60%. Ở người cao tuổi: khoảng 34–55%.
Vì vậy, dù không tuyệt đối, giá trị của vắc xin trong y học cộng đồng là rất lớn.
Ngoài ra còn yếu tố miễn dịch cộng đồng, khi nhiều người tiêm, virus khó lan rộng, gián tiếp bảo vệ:
6️⃣ Phân biệt phản ứng phụ và cúm thật
Phản ứng phụ vắc xin:
Cúm thật:
7️⃣ Điều trị: Thuốc uống 1 lần ゾフルーザ
Khi được chẩn đoán cúm B, bác sĩ đã kê cho gia đình tôi thuốc zofuruza hoạt chất: Baloxavir marboxil. Cơ chế của thuốc là, ức chế enzyme cap-dependent endonuclease ngăn virus sao chép RNA, giảm nhanh tải lượng virus. Ưu điểm:
Hiệu quả cao nhất nếu dùng trong 48h đầu. Gia đình tôi dùng trong 24h, sốt giảm rõ sau 2–3 ngày. Tuy nhiên thuốc cũng được khuyến cáo rằng lưu ý trẻ nhỏ có hành động bất thường do tác dụng lên não.
8️⃣ Khi nào cần đi khám ngay?
Cần đặc biệt chú ý nếu có:
Tại Nhật có thể gọi:
9️⃣ Sau tiêm vẫn cần phòng ngừa
Tiêm phòng không có nghĩa là an toàn tuyệt đối. Vẫn cần:
Miễn dịch giảm dần sau 5–6 tháng nên cần tiêm nhắc lại mỗi năm.
Gia đình tôi đã mắc cúm B dù đã tiêm phòng. Nhưng:
Tiêm phòng cúm không phải để chứng minh “tôi sẽ không mắc”. Mà để đảm bảo rằng nếu mắc, tôi vẫn an toàn. Và năm nay, gia đình tôi vẫn sẽ tiêm lại. Còn bạn và gia đình thì sao? Nếu có điều gì muốn chia sẽ hãy nhắn tin ngay phía dưới bài viết này nhé.
Link tham khảo bài viết:
インフルエンザワクチン、なぜ必要？「打ってもかかる」から意味がない？実は違います！重症化予防の「命綱」を小児科専門医が解説 | 小児科・皮膚科 | 平井みらいこどもクリニック | 土曜診療
