Quỹ hỗ trợ trẻ em và nuôi dạy con trưng thu vào phí bảo hiểm hàng tháng từ lương tháng 5/2026

Từ tháng 5/2026, nhiều người làm việc tại Nhật Bản bắt đầu nhận thấy một thay đổi nhỏ trên bảng lương của mình: ngoài bảo hiểm y tế và bảo hiểm chăm sóc dài hạn quen thuộc, nay xuất hiện thêm một khoản khấu trừ mới mang tên Quỹ hỗ trợ trẻ em và nuôi dạy con. Dù số tiền mỗi tháng không quá lớn, chỉ vài trăm yên đối với phần lớn người lao động, nhưng việc khoản tiền này được áp dụng gần như đồng loạt cho toàn xã hội đã nhanh chóng trở thành chủ đề gây chú ý trên truyền thông Nhật Bản. Không ít người gọi đây là “thuế độc thân”, trong khi Chính phủ Nhật khẳng định đây không phải thuế mà là một cơ chế “chia sẻ trách nhiệm xã hội” nhằm cứu vãn cuộc khủng hoảng giảm sinh đang ngày càng nghiêm trọng.

Về bản chất, đây là một chế độ mới được Chính phủ Nhật Bản triển khai từ năm tài khóa 2026, dựa trên quan điểm rằng việc nuôi dưỡng thế hệ trẻ không còn là trách nhiệm riêng của các gia đình có con, mà phải là trách nhiệm của toàn xã hội. Nhật Bản hiện đang đối mặt với tốc độ già hóa và giảm dân số thuộc hàng nhanh nhất thế giới. Số trẻ em sinh ra mỗi năm liên tục giảm xuống mức thấp kỷ lục, trong khi số người cao tuổi tăng mạnh. Điều này khiến nguồn lao động tương lai suy giảm, quỹ an sinh xã hội chịu áp lực nặng nề và nền kinh tế đứng trước nguy cơ thiếu hụt nhân lực nghiêm trọng. Trong bối cảnh đó, Chính phủ Nhật đã xây dựng Chiến lược tương lai trẻ em, đồng thời triển khai “Kế hoạch tăng tốc” nhằm mở rộng mạnh mẽ các chính sách hỗ trợ sinh con và nuôi dạy trẻ.

Để có nguồn tài chính duy trì các chính sách này, Nhà nước quyết định tạo ra “Quỹ hỗ trợ trẻ em và nuôi dạy con”. Điểm đặc biệt là khoản tiền này không được thu như thuế thông thường mà được thu thông qua hệ thống bảo hiểm y tế hiện có. Điều đó có nghĩa là người dân không phải tự đi đóng riêng, mà khoản tiền sẽ tự động được cộng thêm vào bảo hiểm xã hội và bị khấu trừ trực tiếp từ lương hàng tháng.

Chế độ này chính thức áp dụng từ phí bảo hiểm tháng 4/2026. Tuy nhiên, vì đa số công ty Nhật thu bảo hiểm theo cơ chế “tháng trước trừ vào lương tháng sau”, nên phần lớn người lao động bắt đầu thấy khoản tiền này bị trừ từ lương tháng 5/2026. Không chỉ lương hàng tháng, tiền thưởng (bonus) cũng thuộc đối tượng bị khấu trừ tương tự như bảo hiểm xã hội hiện nay.

Trước đây, bảng lương của người lao động thường bao gồm:

• Bảo hiểm y tế,
• Bảo hiểm hưu trí,
• Bảo hiểm chăm sóc dài hạn (đối với người từ 40 tuổi trở lên).

Từ năm 2026, sẽ có thêm: Quỹ hỗ trợ trẻ em và nuôi dạy con

Nhiều công ty có thể gộp khoản này vào phần bảo hiểm y tế nên nhân viên thậm chí không dễ nhận ra mình đang bị trừ thêm tiền. Chính vì vậy, tại Nhật đã xuất hiện nhiều ý kiến cho rằng “đa số người dân còn chưa kịp hiểu rõ thì chế độ đã bắt đầu”.

Đối tượng phải đóng khoản quỹ này rất rộng. Không chỉ nhân viên công ty hay công chức, mà người tự doanh tham gia Quốc dân bảo hiểm, thậm chí người cao tuổi cũng phải đóng. Quan trọng hơn, việc có con hay không có con hoàn toàn không ảnh hưởng đến nghĩa vụ đóng góp. Người độc thân, người chưa kết hôn hay các gia đình không có con đều phải chia sẻ khoản chi này như nhau. Chính vì thế, trên mạng xã hội Nhật xuất hiện cụm từ gây tranh cãi là “thuế độc thân”. Tuy nhiên, Chính phủ Nhật nhiều lần nhấn mạnh đây không phải là hình thức đánh thuế người độc thân mà là cơ chế “toàn xã hội cùng nuôi trẻ em”, bởi những đứa trẻ sinh ra hôm nay sẽ là lực lượng lao động và người đóng thuế duy trì xã hội Nhật Bản trong tương lai.

Khoản tiền cụ thể bị trừ được tính dựa trên mức lương tiêu chuẩn dùng để tính bảo hiểm xã hội. Năm 2026, tỷ lệ hỗ trợ được quy định là 0,23%.

Tuy nhiên, đối với nhân viên công ty, khoản này được chia đôi giữa công ty và người lao động, giống cơ chế đóng bảo hiểm y tế hiện nay. Nói cách khác, người lao động thực tế chỉ phải gánh khoảng 0,115%.

Ví dụ, nếu mức lương chuẩn là 300.000 yên/tháng:

Tổng quỹ hỗ trợ sẽ là 690 yên, trong đó:

• người lao động đóng 345 yên,
• công ty đóng 345 yên.

Nếu thu nhập cao hơn thì số tiền cũng tăng tương ứng. Theo tính toán của Chính phủ:

• người có thu nhập khoảng 2 triệu yên/năm sẽ đóng khoảng 192 yên/tháng,
• thu nhập 4 triệu yên: khoảng 384 yên/tháng,
• thu nhập 6 triệu yên: khoảng 575 yên/tháng,
• thu nhập 10 triệu yên: gần 1.000 yên/tháng.

Ngoài lương tháng, bonus cũng bị tính khoản hỗ trợ này. Ví dụ nếu thưởng 500.000 yên:

thì người lao động sẽ thực tế bị trừ khoảng 575 yên.

Dù số tiền mỗi người không quá lớn, nhưng khi áp dụng trên toàn bộ hệ thống bảo hiểm y tế Nhật Bản, quy mô nguồn quỹ trở nên khổng lồ. Năm 2026, quỹ dự kiến đạt khoảng 600 tỷ yên. Năm 2027 tăng lên khoảng 800 tỷ yên và đến năm 2028 sẽ đạt gần 1.000 tỷ yên. Đây sẽ là một trong những nguồn tài chính trọng yếu để Nhật Bản duy trì các chính sách hỗ trợ trẻ em trong tương lai.

Khoản tiền này sẽ được dùng cho hàng loạt chính sách mới như:

• mở rộng trợ cấp trẻ em,
• hỗ trợ 100.000 yên cho phụ nữ mang thai và sinh con,
• tăng hỗ trợ nghỉ chăm con cho cả bố và mẹ,
• hỗ trợ người làm việc ngắn giờ để nuôi con,
• mở rộng hệ thống gửi trẻ linh hoạt,
• miễn bảo hiểm hưu trí quốc dân cho người tự doanh có con nhỏ.

Đặc biệt, trợ cấp trẻ em tại Nhật hiện đã được mở rộng mạnh: bỏ giới hạn thu nhập, kéo dài đến độ tuổi học sinh cấp 3 và tăng trợ cấp từ con thứ ba trở đi lên 30.000 yên mỗi tháng. Có thể thấy Chính phủ Nhật đang chuyển từ mô hình “gia đình tự lo chi phí nuôi con” sang mô hình “cả xã hội cùng chia sẻ chi phí sinh và nuôi trẻ”.

Dẫu vậy, tranh cãi vẫn còn rất lớn. Trong bối cảnh vật giá leo thang, tiền điện, thực phẩm và chi phí sinh hoạt tăng mạnh, nhiều người Nhật cảm thấy dù chỉ vài trăm yên nhưng đây vẫn là một khoản giảm thu nhập thực tế. Đặc biệt với người độc thân hoặc người không có kế hoạch sinh con, họ cho rằng mình đang phải gánh chi phí cho lựa chọn của người khác. Ngược lại, phía ủng hộ cho rằng nếu Nhật Bản không cứu được tỷ lệ sinh thì tương lai hệ thống hưu trí, bảo hiểm và cả nền kinh tế sẽ đứng trước nguy cơ sụp đổ.

Dù đồng tình hay phản đối, Quỹ hỗ trợ trẻ em và nuôi dạy con chắc chắn đánh dấu một bước chuyển lớn trong tư duy an sinh xã hội của Nhật Bản: từ hỗ trợ mang tính phúc lợi cho gia đình có con sang cơ chế “toàn dân cùng gánh trách nhiệm duy trì thế hệ tương lai”.

Từ vựng song ngữ:

子ども・子育て支援金 - Quỹ hỗ trợ trẻ em và nuôi dạy con

こども未来戦略 - Chiến lược tương lai trẻ em

独身税 - thuế độc thân

標準報酬月額 – mức lương tiêu chuẩn dùng để tính bảo hiểm xã hội

Link bài viết tham khảo và tổng hợp:

子ども・子育て支援金、5月給与から天引き開始　実質負担はゼロ？：朝日新聞

子ども・子育て支援金制度について | 株式会社法研作成