Phân biệt các khái niệm trong y học 病・症・疾患・疾病・症候群・病態・病態生理

Trong y học Nhật Bản, khi mô tả tình trạng bệnh lý của con người, người ta sử dụng nhiều thuật ngữ khác nhau như 病、症、疾患、疾病、症候群、病態、病態生理. Những từ này tuy có liên quan đến bệnh, nhưng chúng không cùng một cấp độ khái niệm, mà mỗi từ nhấn mạnh vào một khía cạnh khác nhau của bệnh lý, ví dụ như: nguyên nhân, cơ chế, biểu hiện, hay tình trạng cơ thể. Hiểu rõ sự khác biệt giữa các thuật ngữ này rất quan trọng trong y học lâm sàng, nghiên cứu khoa học và phiên dịch y tế.

1. 病 – Bệnh với thực thể bệnh lý xác định

病 thường dùng để chỉ một bệnh cụ thể đã được xác định là một thực thể bệnh lý độc lập. Đặc điểm của 病:

• Có cơ chế bệnh sinh (pathogenesis) tương đối rõ
• Có tổn thương cơ quan hoặc mô cụ thể
• Được xác định là một bệnh riêng biệt

Ví dụ:

• パーキンソン病 – Bệnh Parkinson
• アルツハイマー病 – Bệnh Alzheimer
• 糖尿病 – Bệnh tiểu đường

Trong các trường hợp này, bệnh không chỉ là tập hợp triệu chứng mà có bản chất bệnh lý rõ ràng.

2. 症– Trạng thái (Tình trạng, chứng) hoặc biểu hiện bệnh ra bên ngoài

症 thường dùng để chỉ một trạng thái bệnh lý hoặc phản ứng của cơ thể (Biểu hiện ra bên ngoài), chứ không nhất thiết là một bệnh độc lập. Nó thường biểu thị tình trạng cơ thể đang ở trong một trạng thái bất thường.

Ví dụ:

• 脱水症 – Tình trạng mất nước
• 熱中症 – Say nắng
• 神経症 – Chứng rối loạn thần kinh

Những trạng thái này có thể xảy ra ở nhiều người khi gặp điều kiện giống nhau. Vì vậy:

症 = Trạng thái bệnh lý hoặc biểu hiện của cơ thể.

So sánh 「病態・病状・症状」

3. 症候群 – Hội chứng

症候群 (syndrome) là tập hợp nhiều triệu chứng thường xuất hiện cùng nhau. Điểm quan trọng:

• Chưa chắc đã biết nguyên nhân chính xác
• Không phải là một bệnh độc lập

Ví dụ:

パーキンソン症候群 (Hội chứng Parkinson)

Một bệnh nhân có thể có:

• Run tay
• Cứng cơ
• Vận động chậm

Những triệu chứng này giống bệnh Parkinson, nhưng chưa thể khẳng định bệnh nhân mắc Parkinson病, vì các triệu chứng tương tự có thể xuất hiện do:

• Tổn thương mạch máu não
• Tác dụng phụ của thuốc
• Bệnh thần kinh khác

Trong trường hợp chưa xác định được nguyên nhân, bác sĩ thường ghi trong hồ sơ bệnh án:「パーキンソン症候群あり」(Có hội chứng Parkinson)

Điều này chỉ có nghĩa là có một nhóm triệu chứng giống Parkinson, chứ không khẳng định bệnh nhân mắc bệnh Parkinson. Do đó:

症候群 = Tập hợp triệu chứng chứ chưa phải bệnh.

4. 疾患 – Thuật ngữ y học chỉ bệnh

疾患 là thuật ngữ y học mang tính học thuật để chỉ bệnh nói chung. Đặc điểm:

• Thường dùng trong văn bản y khoa, nghiên cứu, giáo trình
• Nhấn mạnh bệnh như một đối tượng nghiên cứu y học

Ví dụ:

• 心疾患 – Bệnh tim
• 呼吸器疾患 – Bệnh hô hấp
• 腎疾患 – Bệnh thận

Ở đây 疾患 không phải tên một bệnh cụ thể, mà là một khái niệm bao trùm nhiều bệnh khác nhau. Ví dụ:

心疾患 (Bệnh tim) bao gồm:

• 心筋梗塞 Nhồi máu cơ tim
• 狭心症 Đau thắt ngực
• 心不全 Suy tim
• 不整脈 Rối loạn nhịp tim

Vì vậy có thể nói:

疾患 = Nhóm hoặc một phạm trù bệnh trong y học.

5. 疾病 – Thuật ngữ chính thức trong y học và hành chính

疾病 có nghĩa gần giống 疾患, nhưng thường được dùng trong:

• Luật y tế
• Bảo hiểm
• Chính sách sức khỏe cộng đồng
• Thống kê y tế

Ví dụ:

• 疾病予防 – Phòng ngừa bệnh tật
• 疾病対策 – Biện pháp chống bệnh

Trong nhiều trường hợp:

疾病 ≈ 病、病気　(Bệnh tật nói chung)

Do đó:

• 疾患 → Thuật ngữ chuyên môn y học
• 疾病 → Thuật ngữ hành chính hoặc thống kê

6. 病態 – Tình trạng bệnh lý trong cơ thể

病態 là những thay đổi về cấu trúc hoặc chức năng trong cơ thể do bệnh gây ra.　Nói cách khác:　病態 = Tình trạng bệnh đang xảy ra trong cơ thể bệnh nhân.

Ví dụ:　Trong 心不全 (suy tim)　病態 có thể là:

• Giảm chức năng bơm máu của tim
• Ứ dịch trong phổi
• Giảm tưới máu cơ quan

Hiểu bệnh thái giúp bác sĩ　chẩn đoán chính xác và chọn phương pháp điều trị phù hợp.

7. 病態生理 – Sinh lý bệnh

病態生理 là nghiên cứu cơ chế sinh lý dẫn đến bệnh trạng. Nó trả lời câu hỏi tại sao bệnh xảy ra, cơ chế nào gây ra triệu chứng, bệnh tiến triển như thế nào.

Ví dụ: Trong COPD病態生理 gồm:

• Viêm mạn tính đường thở
• Hẹp phế quản
• Tăng tiết đờm

Những thay đổi này làm khó thở và giảm trao đổi khí.

Trong y học:

• 疾患 / 疾病: Khái niệm chung về bệnh
• 病: Bệnh cụ thể có thực thể bệnh lý
• 症候群: Tập hợp triệu chứng
• 症: Trạng thái hoặc biểu hiện bệnh thể hiện ra bên ngoài cơ thể
• 病態: Tình trạng bệnh đang diễn ra trong cơ thể
• 病態生理: Cơ chế sinh lý gây ra bệnh

Đặc biệt 疾患 không phải là tên một bệnh riêng lẻ, mà thường là một nhóm bệnh hoặc một phạm trù bệnh lý trong y học.

Bài viết có tham khảo từ:

病態・病態生理とは？ 代表的な疾患の病態についても解説│看護師ライフをもっとステキに ナースプラス

疾患名としての「症候群」の用法 – 日本医事新報社

症候群とは？定義、意味、「病気」との違いを解説　診断が難しい？厳密な名づけルールはない？｜アスクドクターズトピックス