Nhận diện dị ứng thực phẩm ở trẻ nhỏ - Kinh nghiệm từ trường hợp bé 1 tuổi bị dị ứng đạm bò
Gần đây, tại một trường mẫu giáo ở Nhật Bản, ban giám hiệu đã gửi một lá thư đặc biệt cho phụ huynh của một bé gái 1 tuổi. Lá thư ghi: “Xin phụ huynh đưa cháu đến bệnh viện để xét nghiệm chi tiết về dị ứng thực phẩm, nhằm xác định rõ cháu có bị dị ứng sữa bò hay thịt bò hay không.” Lý do là trước đó là mẹ của bé đã trình bày bằng tiếng Nhật còn hạn chế rằng con mình dị ứng “sữa bò”. Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm thực hiện ở Việt Nam lại ghi là dị ứng “đạm bò”. Nhà trường lo ngại nếu hiểu sai, chỉ loại bỏ sữa bò thì chưa đủ – bởi nếu bé cũng dị ứng thịt bò, nguy cơ phản ứng dị ứng tại trường có thể xảy ra bất cứ lúc nào.
Câu chuyện trên là chia sẻ thực tế trong quá trình tìm và lưu ý về vấn đề dị ứng thực phẩm ở trẻ của HICO. Đây là vấn đề tưởng nhỏ nhưng lại mở ra một lưu ý lớn: cha mẹ nhiều khi hiểu chưa đúng về dị ứng thực phẩm, đặc biệt khi đưa con ra nước ngoài sinh sống và khám chữa bệnh trong hệ thống y tế khác biệt.
Dị ứng thực phẩm - Không chỉ là “ăn vào nổi mẩn”
Dị ứng thực phẩm, nói một cách đơn giản, là hệ miễn dịch nhầm lẫn thức ăn bình thường thành tác nhân có hại và phản ứng quá mức.
Những biểu hiện có thể xuất hiện chỉ trong vài phút sau khi ăn, gồm:
- Da: nổi mề đay, sưng, đỏ, ngứa
- Hô hấp: ho, khò khè, khó thở
- Tiêu hoá: nôn ói, tiêu chảy, đau bụng
- Tuần hoàn & thần kinh: chóng mặt, tụt huyết áp, ngất
Trường hợp nặng có thể dẫn đến sốc phản vệ, đe doạ tính mạng nếu không xử trí kịp thời. Ở trẻ nhỏ, sữa bò, trứng gà và lúa mì là ba nguyên nhân hàng đầu. Với bé gái 1 tuổi trong câu chuyện trên, dị ứng đạm bò nghĩa là trẻ có thể phản ứng với:
- Sữa bò và các sản phẩm từ sữa
- Đạm trong thịt bò
- Một số thành phần protein liên quan trong các thực phẩm khác (Ở một số trẻ, mỡ bò hay đường lactose lại không phải vấn đề)
Chính vì vậy, việc xác định “dị ứng cái gì trong con bò?” là vô cùng quan trọng.
Khác biệt giữa xét nghiệm ở Việt Nam và Nhật Bản
Tại Việt Nam, theo yêu cầu của gia đình, bé đã được xét nghiệm máu với 60 mục dị nguyên nhìn có vẻ rất chi tiết và đầy đủ. Tuy nhiên, kết quả này chỉ phản ánh bé có “mẫn cảm” với dị nguyên (có IgE đặc hiệu) mà không khẳng định hoàn toàn là dị ứng trong thực tế. Có IgE dương tính nhưng ăn không bị gì thì không gọi là dị ứng.
Ở Nhật Bản, trong hệ thống khám chữa bệnh theo bảo hiểm, bác sĩ chỉ định xét nghiệm có mục tiêu dựa trên:
- Lịch sử phát bệnh
- Thức ăn đã nghi ngờ gây phản ứng
- Mức độ triệu chứng
- Tình trạng da và các bệnh dị ứng kèm theo
Thông thường, trẻ chỉ được kiểm tra khoảng 36 dị nguyên cơ bản. Với trường hợp cần thiết như dị ứng bò, bác sĩ sẽ xác định:
- Dị ứng protein nào trong sữa bò? (Casein, whey…)
- Có phản ứng với thịt bò không?
- Có liên quan đến chế biến (sữa tươi vs. sữa nấu chín)?
- Có cần thử nghiệm ăn tại bệnh viện?
Khám dị ứng ở Nhật gồm có quy trình thế nào?
Một buổi khám thường gồm bốn phần:
1️⃣ Hỏi bệnh chi tiết
Bác sĩ sẽ hỏi: bé ăn gì, bao nhiêu, sau bao lâu thì phản ứng xuất hiện, mức độ ra sao…Vì vậy cha mẹ cần chuẩn bị nhật ký ăn uống khi nghi ngờ dị ứng.
2️⃣ Khám da và các biểu hiện dị ứng khác
Trẻ bị viêm da cơ địa dễ có nguy cơ cảm ứng dị nguyên qua da dẫn đến dị ứng thực phẩm.
3️⃣ Xét nghiệm máu / Da nhưng chỉ những mục liên quan đến nghi ngờ thực tế.
4️⃣ Thử ăn tại bệnh viện (食物経口負荷試験)
Là “tiêu chuẩn vàng” để kết luận chính xác dị ứng hay không và mức độ đến đâu.
Điều trị hiện nay đối với dị ứng thực phẩm - Không loại bỏ hoàn toàn thực phẩm nghi ngờ
Quan điểm cũ từng cho rằng đã dị ứng thì cấm ăn tuyệt đối nhưng ngày nay, bằng chứng khoa học cho thấy:
- Loại bỏ hoàn toàn dễ làm trẻ mất khả năng dung nạp
- Ăn một lượng rất nhỏ, an toàn và đều đặn giúp cơ thể thích nghi thì sẽ tiến tới hết dị ứng Phác đồ mới trên gọi là điều trị miễn dịch qua đường miệng (経口免疫療法) và phải thực hiện dưới hướng dẫn chuyên gia.
Cha mẹ không nên tự ý tập cho trẻ ăn lại tại nhà, nhất là trong trường hợp từng có phản ứng nặng.
Nếu không điều trị sớm, trẻ gặp nguy cơ gì?
- Chậm cải thiện khả năng dung nạp dễ tái phát dị ứng đến tuổi đi học
- Thiếu dinh dưỡng nếu kiêng khem sai
- Mất chất lượng sống: trẻ sợ ăn, bố mẹ căng thẳng
- Nguy cơ sốc phản vệ nếu ăn nhầm
Dị ứng thực phẩm có thể khỏi, nhưng cần đi đúng hướng ngay từ đầu.
Cha mẹ cần làm gì khi nghi ngờ con dị ứng thực phẩm?
✔ Ghi nhật ký: ăn gì – bao nhiêu – lúc nào – phản ứng ra sao
✔ Mang theo mọi giấy tờ xét nghiệm cũ khi khám
✔ Trình bày rõ với bác sĩ về thức ăn gây phản ứng thực tế
✔ Trao đổi với nhà trường để có kế hoạch kiểm soát rủi ro
✔ Không tự loại bỏ quá nhiều thực phẩm của bé
✔ Tuyệt đối không tự ý thử lại thực phẩm nguy cơ tại nhà. Chỉ thử ăn trong bệnh viện có bác sĩ giám sát.
Với những trẻ đã từng phản ứng toàn thân, bác sĩ có thể chỉ định bút tiêm EpiPen dự phòng.
Vì vậy dị ứng thực phẩm không chỉ là kết luận ở một kết quả xét nghiệm. Điều quan trọng nhất nằm ở việc
- Quan sát triệu chứng thực tế
- Khám chuyên khoa
- Phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, bác sĩ, và trường học của trẻ.
Hãy để bữa ăn của trẻ trở lại đúng với ý nghĩa là niềm vui và sự phát triển mỗi ngày cha mẹ nhé.
Link tài liệu tham khảo:
https://www.ncchd.go.jp/hospital/sickness/children/allergy/food_allergy.html
