Men gan và tiểu cầu, Để hiểu kết quả khám sức khỏe định kỳ của bạn

Như mọi khi, bệnh nhân mà tôi phiên dịch hôm nay tại khoa nội tổng quát là một bạn nam 35 tuổi…Bạn làm việc chăm chỉ tại Nhật, gần như năm nào cũng đi khám sức khỏe định kỳ theo quy định của công ty. Nhưng lần này, khi tờ kết quả in ra, hàng loạt con số khiến bạn bối rối nên bạn ấy đã mau chóng đi đến bệnh viện Đa khoa để kiểm tra. Và kết quả kiểm tra máu lần 2 tại bệnh viện khiến bạn bối rối thêm lần nữa:

• Gamma-GTP: 142
• AST (GOT): 52
• ALT (GPT): 108
• TCH: 255
• Tiểu cầu: phân bố 9.8 (thấp), thể tích trung bình tiểu cầu 9.3 (cao), tỷ lệ tiểu cầu kích thước lớn trong máu 19.4 (thấp)

Kết quả siêu âm bụng cho thấy nhu mô gan màu xám tương phản với nhu mô thận đen đậm một cách rõ rệt, là dấu hiệu điển hình của gan nhiễm mỡ mức trung bình.

Câu chuyện của bạn nam trên không hiếm. Rất nhiều người trẻ Việt đang làm việc tại Nhật chỉ chú ý đến vài chỉ số quen mặt của gan mà bỏ qua một tín hiệu thầm lặng trong máu – Đó là Tiểu cầu. Theo bác sĩ Nhật, chính sự kết hợp giữa chỉ số gan và tiểu cầu mới giúp nhìn ra nguy cơ bệnh gan thật sự. Mời các anh chị và các bạn đọc tin này cùng HICO qua bài viết dưới đây nhé.

Góc phân tích y khoa của bác sĩ Nhật, hiểu kết quả khám sức khỏe theo “Hình tháp”

Theo bác sĩ Daisuke Ito, người mỗi năm khám cho khoảng 30.000 bệnh nhân, thì kết quả khám sức khỏe không nên đọc từng con số rời rạc. Ông đề xuất cách nhìn “mô hình hình tháp bệnh tật”. Daisuke Ito là một bác sĩ người Nhật chuyên về tổng hợp nội khoa và gia đình. Hiện ông là viện trưởng của phòng khám Himawari tại Tokyo. Ông còn là tác giả cuốn sách về cách đọc kết quả khám sức khỏe 「総合診療医が徹底解読 健康診断でここまでわかる」(Tạm dịch: Bác sĩ đa khoa giải mã: Chỉ từ khám sức khỏe định kỳ có thể biết nhiều điều về bệnh tật).

Nguyên lý của hình tháp mà ông đưa ra gồm:

Tầng 1 – dấu hiệu sớm (chưa có bệnh)
Các chỉ số như:

• Huyết áp
• Đường huyết
• Cholesterol
• Men gan

Nếu phát hiện và điều chỉnh sớm, cơ thể có thể trở lại bình thường.

Tầng 2 – tổn thương cơ quan bắt đầu xuất hiện
Gan bắt đầu viêm, mỡ tích tụ, chức năng giảm nhẹ.

Tầng 3 – bệnh mạn tính hình thành
Ví dụ:

• Viêm gan mạn
• Bệnh thận mạn
• Bệnh tim mạch.

Tầng 4 – biến chứng nặng

• Xơ gan
• Suy tim
• Chạy thận nhân tạo.

Khám sức khỏe định kỳ thực chất là để giữ chúng ta ở tầng đáy của hình tháp, nơi bệnh mới chỉ là “mầm”.

4 chỉ số gan quen thuộc nhưng chưa đủ

γ-GTP (Gamma-GTP)

• Enzyme của gan và đường mật
• Tăng cao khi gan phải xử lý nhiều rượu, mỡ hoặc thuốc

Ở người trẻ làm việc tại Nhật, γ-GTP thường tăng do:

• Uống rượu sau giờ làm
• Thức khuya
• gan nhiễm mỡ.

AST (GOT)

• Enzyme có trong gan, tim và cơ
• Tăng khi tế bào gan bị tổn thương

ALT (GPT)

• Enzyme đặc hiệu hơn cho tế bào gan
• Nếu ALT tăng cao, gan đang bị viêm hoặc tích mỡ

TCH (Total Cholesterol)

• Cholesterol toàn phần trong máu
• Tăng cao sẽ gây nguy cơ xơ vữa mạch và gan nhiễm mỡ

Ở trường hợp chàng trai 35 tuổi mà tôi đã phiên dịch cho thấy:

• γ-GTP 142 (cao)
• AST 52 (cao)
• ALT 108 (cao)
• TCH 255 (cao)

Điều này thể hiện gan của bạn đang chịu áp lực chuyển hóa lớn, rất phù hợp với hình ảnh gan nhiễm mỡ trên siêu âm. Nhưng điều thú vị là sau ca dịch của bệnh nhân và đọc được ký sự của bác sĩ Ito thì tôi cũng đồng quan điểm và bác sĩ Ito đã chỉ ra rằng không nên chỉ nhìn vào 4 chỉ số này.

Chỉ số thầm lặng, Tiểu cầu – tấm gương phản chiếu sức khỏe gan

Nhiều người trong các bạn chắc sẽ bất ngờ khi biết rằng tiểu cầu cũng nói lên tình trạng gan phải không ạ?

Tiểu cầu là gì?

Tiểu cầu là một loại tế bào máu cùng với:

• Hồng cầu
• Bạch cầu.

Chức năng chính của tiểu cầu là cầm máu và tạo cục máu đông khi mạch máu bị tổn thương. Một người khỏe mạnh thường có 150.000 – 400.000 tiểu cầu / microlít máu. Tiểu cầu được tạo trong tủy xương và có tuổi thọ 8–12 ngày.

Vì sao gan bệnh lại làm giảm tiểu cầu?

Khi gan bị viêm lâu ngày hoặc xơ hóa:

1️⃣ Dòng máu qua gan bị cản trở, áp lực tĩnh mạch cửa tăng

2️⃣ Lá lách phình to, lách sẽ phá hủy nhiều tiểu cầu hơn.

3️⃣ Gan giảm sản xuất hormone tạo tiểu cầu (thrombopoietin)

Kết quả là số lượng tiểu cầu giảm dần. Đó là lý do bác sĩ thường xem tiểu cầu như “chỉ dấu sớm của xơ hóa gan”.

4 thông số tiểu cầu cần chú ý trong xét nghiệm

Không chỉ số lượng, mà hình dạng và tỷ lệ tiểu cầu đo được trong máu cũng rất quan trọng.

1. Số lượng tiểu cầu

Sự giảm số lượng tiểu cầu (đặc biệt dưới 100.000/μL) là một chỉ dấu quan trọng cho thấy tình trạng xơ hóa đang tiến triển từ viêm gan mạn tính sang xơ gan. Điều này là do lá lách to lên (tăng chức năng lách) kèm theo xơ gan khiến tiểu cầu bị phá hủy quá mức, đồng thời khả năng sản xuất của gan cũng suy giảm. Mức tiểu cầu từ 180.000 đến dưới 200.000 có thể gợi ý nguy cơ tiến triển của gan nhiễm mỡ hoặc viêm gan.

2. PDW – độ phân bố tiểu cầu

Cho biết kích thước tiểu cầu có đồng đều hay không. Gan bệnh thì tiểu cầu mới sẽ sinh ra nhiều và nhận thấy kích thước tiểu cầu không đồng đều.

3. MPV – thể tích tiểu cầu trung bình

Gan tổn thương, cơ thể tạo tiểu cầu mới nhiều làm chỉ số MPV tăng.

4. Tỷ lệ tiểu cầu lớn trong máu

Khi tỷ lệ tiểu cầu lớn thấp và số lượng tiểu cầu cũng thấp, có thể nghi ngờ tăng chức năng lách do bệnh gan mạn tính như xơ gan hoặc viêm gan mạn. Lách to sẽ giữ lại và phá hủy tiểu cầu, đặc biệt là tiểu cầu kích thước lớn khiến chúng giảm trong máu. Điều này có thể là dấu hiệu bệnh gan mạn đang tiến triển và gan bị xơ hóa nhiều hơn.

Rất nhiều người lao động trẻ Việt chúng ta đang sống ở Nhật. Với nhịp sống hối hả, làm việc căng thẳng có thể khiến thói quen ăn uống hoặc sinh hoạt của chúng ta theo chiều hướng không tốt, ví dụ như ăn đồ ăn nhanh, uống bia rượu nhiều, ngủ ít...Gan vì thế trở thành công nhân thầm lặng làm việc quá tải. Khi nhận kết quả kiểm tra sức khỏe, ngoài nhìn 4 chỉ số phản ánh chức năng gan quen thuộc, chúng ta nên xem thêm và xin bác sĩ giải thích cả về các chỉ số về tiểu cầu nữa nhé. Gan nhiễm mỡ ở tuổi 30–40 là một tiếng chuông nhắc nhở. Nếu phát hiện ở tầng 1 của “hình tháp bệnh tật”, chúng ta nên:

• Giảm rượu bia
• Ngủ đủ
• Vận động
• Giảm mỡ nội tạng

thì gan sẽ có cơ hội phục hồi đấy ạ.

Link tham khảo bài viết:

【血液専門医が解説】血小板とは？血小板の働きと役割

《健康診断の結果はここを見よ！》「肝臓は血小板の数値が大事」…なぜ検査の数値を組み合わせると本当の病気リスクが分かるのか（文春オンライン） - Yahoo!ニュース