Khi những trái tim nhỏ được cứu ngay trong bụng mẹ - Từ 13 ca thông tim bào thai tại Việt Nam đến những thử nghiệm thận trọng ở Nhật Bản

“Trái tim em bé chỉ nhỏ như một quả dâu tây” – câu nói của các bác sĩ trong phòng can thiệp thông tim bào thai đã trở thành biểu tượng cho một hành trình y học đặc biệt, hành trình đi vào nơi từng được xem là bất khả xâm phạm, chính là buồng tim thai nhi để giành lại sự sống cho những sinh linh chưa kịp chào đời.

Tại Việt Nam, hành trình ấy được viết nên bằng 13 ca thông tim bào thai xuyên tử cung do ê-kíp liên viện Bệnh viện Từ Dũ – Bệnh viện Nhi đồng 1 thực hiện thành công. Và khi đặt những con số này bên cạnh các dữ liệu lâm sàng chính thức từ Nhật Bản, giá trị của kỳ tích ấy càng hiện lên rõ nét. Mời các bạn cùng HICO điểm qua và phân tích tin tức rất đáng tự hào của nền Y học Việt Nam chúng ta nhé.

Khi một dị tật nhỏ quyết định số phận cả trái tim

Trọng tâm bệnh lý hiện đã được can thiệp là chít hẹp van động mạch chủ nặng ở thai nhi.

Trong các bệnh tim bẩm sinh nặng, hẹp van động mạch chủ nặng 重症大動脈弁狭窄症 là một trong những bệnh lý nguy hiểm nhất ngay từ giai đoạn bào thai.

Ở bệnh này:

• Van động mạch chủ hẹp nghiêm trọng
• Máu từ thất trái không thể tống lên cung động mạch chủ
• Áp lực trong thất trái tăng cao
• Cơ tim phì đại bất thường, buồng tim ngày càng nhỏ lại

Nếu không can thiệp sớm, diễn tiến thường dẫn đến:

• hội chứng tim trái thiểu sản左心低形成症候群
• Hoặc suy tim thai, phù thai (胎児水腫). Nhiều trường hợp tử vong ngay trong tử cung

Sau sinh, trẻ mắc tim trái thiểu sản hầu như không còn khả năng sử dụng hai thất, phải đi theo con đường điều trị nhiều giai đoạn, với đích đến là phẫu thuật Fontan, một phẫu thuật lớn, phức tạp, và không phải trẻ nào cũng đủ điều kiện sống tới đó.

Vì sao phải can thiệp khi thai còn trong bụng mẹ?

Theo các nghiên cứu quốc tế và tài liệu lâm sàng Nhật Bản thì,

• Khi hẹp van động mạch chủ xảy ra sớm trong thai kỳ sẽ khiến quá trình phát triển của thất trái bị bóp nghẹt
• Nếu chờ đến sau sinh thì,
• • Cấu trúc tim đã mất cơ hội phát triển
  • Can thiệp chỉ còn mang tính cứu vãn

Can thiệp tim bào thai ra đời với mục tiêu,

• Mở van sớm
• Khôi phục dòng máu qua thất trái
• Giữ lại khả năng tuần hoàn hai thất
• Tránh cho thai nhi rơi vào “ngõ cụt” Fontan

Nguyên lý kỹ thuật đi một mũi kim là thay đổi cả số phận

Siêu âm dẫn đường – xuyên tử cung – nong van

Theo mô tả chính thức trong tài liệu Nhật Bản và Việt Nam, kỹ thuật được thực hiện như sau:

1. Gây mê cho cả mẹ và thai nhi
2. Dưới siêu âm tim thai liên tục, bác sĩ:
3. • Chọc kim qua thành bụng mẹ
   • Xuyên tử cung
   • Đi qua thành ngực thai nhi
   • Tiếp cận đường ra thất trái
3. Luồn guidewire qua van động mạch chủ
4. Đưa balloon catheter
5. Nong van trong vài giây quyết định

Chỉ cần lệch một góc rất nhỏ, tim thai có thể ngừng đập ngay lập tức.

Nhật Bản đi từng bước rất thận trọng

• Nhật Bản chỉ triển khai kỹ thuật này dưới dạng nghiên cứu lâm sàng
• Thời gian nghiên cứu: 02/2019 – 02/2025
• Mục tiêu toàn bộ nghiên cứu: 5 ca
• Cơ sở duy nhất thực hiện:
• • 国立成育医療研究センター (Trung tâm Nghiên cứu Y học Quốc gia về Sức khỏe Trẻ em & Phát triển)
• Mục tiêu nghiên cứu:
• • Đánh giá tính khả thi
  • Đánh giá độ an toàn
  • Chưa triển khai đại trà

Ngay cả ca đầu tiên tại Nhật cũng được nhấn mạnh là “国内初の胎児治療を臨床試験として実施” nghĩa là lần đầu và trong khuôn khổ thử nghiệm, số ca cực kỳ giới hạn

Tại Việt Nam, từ lần đầu thực hiện đến 13 ca thực tế lâm sàng

Tại Việt Nam:

• Ca đầu tiên được thực hiện ngày 4/1/2024
• Không chỉ dừng ở thử nghiệm
• Ê-kíp liên viện Từ Dũ – Nhi đồng 1 đã:
• • Can thiệp 13 ca
  • Bao gồm:
  • • Hẹp van động mạch chủ
    • Không lỗ van động mạch phổi
    • Vách liên thất kín
    • Nhiều ca dị tật tim cực kỳ phức tạp
• Có ca:
• • Thai 22–25 tuần
  • Nặng ~600 gram
  • Phải can thiệp hai lần
  • Áp dụng kỹ thuật “mẹ bồng con” chưa từng có tiền lệ

Đáng chú ý là,

• Nhiều ca có yếu tố nước ngoài
• Có ca được chuyển từ quốc gia khác sang Việt Nam
• Sau khi Bộ Y tế phê duyệt:
• • Kỹ thuật được đưa vào danh mục
  • BHYT chi trả
  • Hướng tới mọi đối tượng sản phụ

Cùng HICO so sánh để thấy kỳ tích nhé:

Trong cùng một kỹ thuật đỉnh cao, Việt Nam đã mạnh dạn tiến hành nhanh chóng và đi bằng năng lực thực hành thực tế. Điều khiến các bác sĩ Việt Nam không cho phép mình bỏ cuộc không chỉ là kỹ thuật mà là ánh mắt và sự khẩn thiết của gia đình bệnh nhân. Có những em bé khi chào đời đã maang tên của bác sĩ như một lời tri ân lặng lẽ cho những người đã quyết định đi trước một bước. Ngày hôm nay khi kỹ thuật thông tim bào thai đã được Bộ Y tế phê duyệt thì Việt Nam đã trở thành điểm đến cuối cùng của những ca tim thai khó trong khu vực. Những trái tim nhỏ được cứu sống ngay trong tử cung. 13 ca thông tim bào thai ấy không chỉ là thành tựu y học mà là lời khẳng định rõ ràng Y học Việt Nam đã bước vào vùng lõi của y học bào thai hiện đại bằng tri thức, kỷ luật, và lòng dũng cảm rồi đấy ạ.

Link tổng hợp bài viết:

Hai bệnh viện, một ê-kíp bác sĩ, và hành trình đi cứu những trái tim nhỏ bằng quả dâu tây ở trong bụng mẹ

胎児心臓治療の臨床試験 | 一般社団法人 日本胎児心臓病学会

先天性の重症大動脈弁狭窄症に対して国内初の胎児治療を実施 ～本臨床試験が進むことで、今後の治療法の確立に期待～ | 国立成育医療研究センター