Khó tiêu chức năng – Khi dạ dày chả bị làm sao mà bạn vẫn thấy đau mỗi ngày
Rất nhiều người từng rơi vào tình huống như là đau vùng thượng vị, ăn vào đầy bụng, vừa ăn xong đã thấy no, thậm chí có cảm giác nóng rát ở dạ dày. Lo lắng, họ đi khám, nội soi dạ dày, làm xét nghiệm đầy đủ… nhưng kết quả hoàn toàn bình thường. Dạ dày không loét, không ung thư, không viêm nặng, không vi khuẩn Helicobacter pylori.
Vậy câu hỏi đặt ra là tại sao dạ dày không có bệnh mà người bệnh vẫn đau và khó chịu đến vậy? Y học gọi tình trạng này là Chứng khó tiêu chức năng.
Khó tiêu chức năng là gì?
Khó tiêu chức năng là tình trạng người bệnh có các triệu chứng khó chịu ở vùng trên rốn (Vùng thượng vị) như đau, đầy bụng, no sớm, nóng rát… nhưng không tìm thấy bất kỳ tổn thương thực thể nào của dạ dày – tá tràng qua nội soi hay các xét nghiệm cần thiết.
Nói một cách đơn giản, dạ dày không bị trục trặc gì thực thể cấu trúc, mà bị rối loạn cách hoạt động.
Vậy, dạ dày bình thường hoạt động như thế nào?
Ở người khỏe mạnh, khi chúng ta bắt đầu ăn, phần trên của dạ dày sẽ mềm ra và giãn nở để tiếp nhận thức ăn mà không làm tăng áp lực trong dạ dày. Nhờ đó, dù ăn một bữa tương đối nhiều, chúng ta vẫn không cảm thấy tức hay khó chịu. Hiện tượng này gọi là sự giãn thích ứng của dạ dày (Tiếng Nhật gọi là 適応性弛緩). Sau đó, thức ăn được đẩy dần xuống phần dưới của dạ dày, nơi các cơn co bóp nhịp nhàng diễn ra để tống thức ăn từng chút một xuống tá tràng.
Ở người bị khó tiêu chức năng, quá trình này không còn diễn ra trơn tru. Dạ dày không giãn ra đủ khi thức ăn đi vào, hoặc các cơn co bóp đẩy thức ăn bị rối loạn. Kết quả là chỉ cần ăn một lượng nhỏ, người bệnh đã có cảm giác no sớm, đầy bụng, nặng dạ dày, thậm chí cảm thấy thức ăn đọng lại mãi không tiêu.
Ngoài ra, dạ dày và tá tràng của người bệnh còn trở nên quá nhạy cảm. Những kích thích mà người bình thường không cảm thấy gì như sự căng nhẹ của dạ dày, axit dạ dày, thức ăn nóng, lạnh hoặc nhiều chất béo lại dễ dàng gây ra đau hoặc cảm giác nóng rát ở vùng thượng vị.
Vì sao dạ dày lại trở nên nhạy cảm như vậy?
Có nhiều yếu tố cùng tác động. Một số người phát bệnh sau khi từng bị viêm dạ dày – ruột cấp. Dù đã khỏi, vùng tá tràng vẫn còn tình trạng viêm nhẹ kéo dài, khiến nó phản ứng quá mức với axit dạ dày. Ở nhiều người khác, stress, lo âu, căng thẳng kéo dài làm rối loạn hệ thần kinh tự chủ – hệ thống kiểm soát hoạt động của dạ dày. Khi đó, dạ dày vừa không giãn tốt, vừa dễ cảm nhận đau hơn bình thường.
Các yếu tố như hút thuốc lá, uống rượu bia, thiếu ngủ, ăn nhiều dầu mỡ cũng làm các triệu chứng nặng lên. Một số trường hợp có liên quan đến yếu tố di truyền hoặc sang chấn tâm lý từ sớm.
Và, khó tiêu chức năng không phải lúc nào cũng biểu hiện giống nhau. Có thời điểm người bệnh chủ yếu cảm thấy đầy bụng, no sớm, ăn không ngon. Khi khác, đau vùng thượng vị hoặc nóng rát lại là triệu chứng nổi bật nhất. Thậm chí trong cùng một người, triệu chứng có thể thay đổi theo từng tuần hoặc từng giai đoạn, khiến người bệnh càng thêm lo lắng.
Vì sao vẫn phải nội soi và làm xét nghiệm?
Khó tiêu chức năng chỉ được chẩn đoán sau khi đã loại trừ các bệnh nguy hiểm. Bác sĩ cần chắc chắn rằng người bệnh không bị loét dạ dày – tá tràng, ung thư dạ dày, viêm dạ dày do vi khuẩn H. pylori, trào ngược thực quản, hoặc các bệnh khác như sỏi mật, bệnh tụy. Nếu phát hiện bệnh thực thể, việc điều trị sẽ hoàn toàn khác. Vì vậy, nội soi và xét nghiệm không phải là thừa, mà là bước bảo vệ an toàn cho người bệnh.
Khó tiêu chức năng được điều trị như thế nào?
Điều trị khó tiêu chức năng không chỉ dựa vào thuốc, mà là một quá trình lâu dài, kết hợp nhiều yếu tố. Trước hết, điều chỉnh lối sống là nền tảng quan trọng nhất như bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, ngủ đủ giấc, giảm stress, ăn uống điều độ và giảm thức ăn nhiều dầu mỡ.
Về thuốc, bác sĩ sẽ lựa chọn dựa trên triệu chứng chính. Nếu người bệnh chủ yếu bị đầy bụng, no sớm, các thuốc giúp cải thiện vận động dạ dày sẽ được sử dụng. Trong đó, có thuốc được phát triển chuyên biệt cho khó tiêu chức năng, giúp dạ dày giãn tốt hơn và đẩy thức ăn xuống ruột hiệu quả hơn. Nếu triệu chứng chính là đau hoặc nóng rát vùng thượng vị, thuốc giảm tiết axit dạ dày sẽ được dùng để làm dịu kích thích.
Trong những trường hợp stress, lo âu hoặc trầm cảm đóng vai trò lớn, bác sĩ có thể kết hợp thuốc điều chỉnh thần kinh hoặc liệu pháp tâm lý. Ngoài ra, một số thuốc Đông y (Kampoyaku) cũng cho thấy hiệu quả tốt ở nhiều bệnh nhân.
Khó tiêu chức năng không phải là bệnh nguy hiểm, nhưng là bệnh thật, có cơ chế sinh học rõ ràng và hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu hiểu đúng và điều trị đúng cách. Khi dạ dày đau mà không có tổn thương, điều đó không có nghĩa là “Daijobu” mà là dạ dày của bạn đang gửi tín hiệu cầu cứu theo một cách khác. Hiểu được điều này chính là bước đầu tiên để người bệnh chúng ta đi khám sớm, điều chỉnh lối sống để nhanh hồi phục.
Link tham khảo và tổng hợp bài viết:
機能性ディスペプシア（FD）｜オリンパス おなかの健康ドットコム
