Hiến tạng từ người chết não – Nhịp cầu sự sống
*Bài viết được Lấy cảm hứng từ câu chuyện gia đình bé gái 5 tuổi tại Nhật Bản quyết định hiến tạng sau khi bé bị cúm mùa biến chứng viêm não, và có liên hệ với các ca ghép tim từ người hiến là người chết não tại Việt Nam.
Cúm mùa thường được xem là bệnh phổ biến, có thể tự khỏi. Nhưng trong một số trường hợp hiếm gặp, virus cúm có thể tấn công hệ thần kinh trung ương, gây viêm não do cúm (Tiếng Nhật’ インフルエンザ脳症), một biến chứng tối cấp diễn tiến nhanh và để lại hậu quả nặng nề.
Gia đình bé gái 5 tuổi tại Nhật Bản mà HICO mới đọc tin trên Yahoo hôm trước (Link bài viết đăng tải phía dưới) được gọi thân thương là bé Kuu đã trải qua cú sốc như vậy. Sau một tuần hôn mê sâu, các bác sĩ thông báo tình trạng gần như chết não. Trong khoảnh khắc đau đớn nhất, gia đình phải đối diện với một câu hỏi không gia đình nào muốn nghĩ tới là có nên hiến tạng của con hay không? Quyết định cuối cùng của họ là hiến tim, gan, hai thận và ruột non của bé, cứu sống 5 người khác, trong đó có một bé gái nhỏ bằng tuổi Kuu. Nhưng hơn thế, câu chuyện này đã mở ra một cuộc đối thoại xã hội về chết não, hiến tạng và quyền quyết định của gia đình.
Chết não là gì?
Trong y học hiện đại, chết não (Tiếng Nhật: 脳死) là tình trạng:
- Não đã mất hoàn toàn và không hồi phục mọi chức năng
- Không còn phản xạ thân não
- Không thể tự thở, phải phụ thuộc hoàn toàn vào máy thở
Tim vẫn có thể đập nhờ máy móc và thuốc hỗ trợ khiến nhiều gia đình khó chấp nhận đây là cái chết. Tuy nhiên, về mặt pháp lý và y học tại cả Nhật Bản và Việt Nam (Có thể phương pháp giám định khác nhau giữa 02 nước), khi đã hoàn tất quy trình xác định chết não theo luật, người bệnh được xem là đã tử vong.
Chính sự khác biệt giữa cảm nhận bằng mắt thường và định nghĩa y khoa là nguyên nhân khiến hiến tạng từ người chết não luôn là vấn đề nhạy cảm, đặc biệt trong các xã hội Á Đông.
Quy trình xác định chết não và hiến tạng tại Nhật Bản
Tại Nhật, hiến tạng từ người chết não được điều chỉnh bởi Luật Cấy ghép Tạng (Tiếng Nhật: 臓器移植法).
Xác định chết não:
- Trẻ dưới 6 tuổi: cần 2 lần đánh giá chết não, cách nhau tối thiểu 24 giờ
- Từ 6 tuổi trở lên: 2 lần đánh giá, cách nhau tối thiểu 6 giờ
- Do nhiều bác sĩ độc lập thực hiện
Thời điểm kết thúc lần đánh giá thứ hai được xem là thời điểm tử vong theo pháp luật.
Điều kiện hiến tạng
- Người hiến đã đăng ký hiến tạng khi còn sống, hoặc gia đình đồng ý trong trường hợp không rõ ý nguyện của người đã mất.
Đối với trẻ em, quyết định hoàn toàn dựa vào sự đồng thuận của gia đình.
Vai trò của Nhật Bản trong ghép tạng nhi khoa
Nhật Bản là quốc gia có tổng số ca ghép tạng chưa cao so với phương Tây nhưng tỷ lệ hiến tạng từ trẻ em lại thuộc nhóm cao trên thế giới. Nguyên nhân chính là hệ thống PICU (Hồi sức tích cực nhi khoa) phát triển, cho phép các bác sĩ làm hết sức trước khi buộc phải nói đến hiến tạng.
Tại Việt Nam - Ghép tạng từ người chết não với những bước tiến thầm lặng
Tại Việt Nam, ghép tạng từ người chết não đã có những bước phát triển rõ rệt trong hơn một thập kỷ qua.
Hành lang pháp lý
Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người (Năm 2006) quy định: Người từ 18 tuổi, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự được quyền đăng ký hiến tạng; Không bắt buộc phải có chữ ký gia đình khi đăng ký. Tuy nhiên, trong thực tế nếu gia đình phản đối, không thể tiến hành lấy tạng, dù người đã mất có thẻ hiến tạng.
Thực tế đau lòng phía sau phòng mổ
Đã có ca gần 100 y bác sĩ trắng đêm chuẩn bị lấy và ghép đa tạng nhưng phải dừng lại ở “phút 89” chỉ vì một người thân không đồng ý. Điều này phản ánh khoảng trống pháp lý và rào cản văn hóa vẫn còn rất lớn.
Ánh sáng hy vọng: Ca ghép tim cho bé trai 15 tuổi
Cuối năm 2025, một bé trai 15 tuổi tại TP.HCM bị suy tim giai đoạn cuối đã được ghép tim xuyên đêm từ người hiến chết não. Trong lúc chờ tim hiến, bệnh nhi ngưng tim ngay trên bàn mổ. Ê-kíp buộc phải hồi sinh tim phổi, duy trì tuần hoàn ngoài cơ thể cho bé. Khoảnh khắc trái tim mới bắt đầu đập trong lồng ngực cậu bé lúc 7h30 sáng là minh chứng sống động cho giá trị của mỗi quyết định hiến tạng.
Vì sao hiến tạng vẫn khó được chấp nhận trong cộng đồng Á Đông?
Trong cộng đồng người Việt và nhiều xã hội châu Á, vẫn tồn tại những quan niệm sâu sắc:
- “Chết phải toàn thây”
- “Đụng dao kéo sau khi chết là bất hiếu”
- Nỗi sợ bị hiểu lầm là bán xác người thân
Đối với người Việt sống tại Nhật, những rào cản này còn chồng thêm khác biệt văn hóa và ngôn ngữ, khiến việc tiếp cận thông tin chính xác về hiến tạng càng khó khăn.
Truyền thông có là chìa khóa thay đổi nhận thức
Câu chuyện của gia đình bé Kuu cho thấy hiến tạng không phải nghĩa vụ, mà là quyền lựa chọn. Không hiến cũng là quyền cần được tôn trọng. Nhưng khi cộng đồng hiểu đúng về chết não, biết rõ quy trình và pháp luật và được nghe tiếng nói của gia đình người hiến, không chỉ của nhân viên y tế, bác sĩ...thì hiến tạng dần được nhìn nhận như một hành động nhân văn, không phải điều cấm kỵ.
Hiến tạng từ người chết não không xóa đi nỗi mất mát của gia đình. Nhưng với nhiều gia đình, như gia đình bé Kuu, đó là cách giữ lại ý nghĩa cho sự ra đi; Để một phần người thân tiếp tục sống ở đâu đó.
Đối với cộng đồng người Việt tại Nhật, hiểu biết đúng về hiến tạng không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của chính mình, mà còn góp phần xây dựng một xã hội biết trân trọng sự sống ngay cả khi sự sống ấy được tiếp nối từ một cuộc chia ly.
Dưới đây là 11 từ vựng Nhật – Việt quan trọng phải nắm vững khi phiên dịch y tế trong bối cảnh dịch ở các ca chết não – hiến tạng – ghép tạng. HICO xin được trích dẫn dưới đây để anh chị và các bạn tiện dùng trong thực tế khi làm việc và luyện phiên dịch.
STT | Tiếng Nhật | Cách đọc | Tiếng Việt |
1 | 脳死 | のうし | Chết não |
2 | 脳死判定 | のうし はんてい | Đánh giá / xác định chết não |
3 | 臓器提供 | ぞうき ていきょう | Hiến tạng |
4 | 臓器移植 | ぞうき いしょく | Ghép tạng |
5 | 提供意思 | ていきょう いし | Ý nguyện hiến tạng |
6 | 家族の同意 | かぞく の どうい | Sự đồng thuận của gia đình |
7 | 法的死亡 | ほうてき しぼう | Tử vong theo pháp luật |
8 | 集中治療室（ICU） | しゅうちゅう ちりょうしつ | Phòng hồi sức tích cực |
9 | 小児集中治療室（PICU） | しょうに しゅうちゅう ちりょうしつ | Hồi sức tích cực nhi khoa |
10 | レシピエント | — | Người nhận tạng |
11 | 脳死ドナー | のうし ドナー | Người hiến tạng chết não |
Link nguồn tham khảo cho bài viết:
https://www.mhlw.go.jp/content/10900000/001423819.pdf
https://news.yahoo.co.jp/articles/287d6b85cf3aff28af3c756f5fd0f10b14034cd6
