Hội chứng Tic ở trẻ em - Hiểu đúng để không biến lo lắng thành gánh nặng cho con
Không ít phụ huynh có con nói lắp (Nói cà lăm) từng chia sẻ rằng: “Con tôi không chỉ nói lắp, mà còn hay chớp mắt, nhăn mặt, hắng giọng… Không biết có sao không?”
Thực tế, Tic là một hiện tượng không hiếm gặp ở trẻ em, đặc biệt trong giai đoạn phát triển từ tuổi mẫu giáo đến tiểu học. Tuy nhiên, vì biểu hiện khá lạ và dễ bị hiểu sai, Tic thường khiến người lớn lo lắng quá mức, thậm chí vô tình làm tình trạng của trẻ nặng thêm.
Tic là gì? Không phải do thói quen, cũng không phải do trẻ cố ý
Tic là tình trạng một phần cơ thể hoặc âm thanh phát ra những cử động, tiếng động nhanh, đột ngột, lặp đi lặp lại, không theo ý muốn của trẻ.
Trẻ không làm cố ý,
Không phải trẻ biết mà vẫn làm
Không thể chỉ nhắc nhở hay ra lệnh là dừng được.
Một số trẻ có thể tạm thời kìm lại Tic bằng ý chí, nhưng điều này thường đi kèm với cảm giác rất khó chịu trong cơ thể, như ngứa ngáy, bứt rứt, không làm thì không chịu nổi. Sau khi Tic xảy ra, có trẻ lại cảm thấy nhẹ người, dễ chịu hơn, giống như vừa giải tỏa được áp lực.
Tic được chia thành hai nhóm chính: Tic vận động và Tic âm thanh.
Những biểu hiện Tic mà cha mẹ thường thấy nhưng dễ hiểu nhầm
Ở Tic vận động, trẻ có thể:
- Chớp mắt liên tục
- Nhăn mặt, cau mày
- Méo miệng, chu môi, thè lưỡi
- Lắc đầu, giật cổ
- Nhún vai, giật tay
- Dậm chân, nhảy lên bất chợt
Đáng chú ý là biểu hiện đầu tiên thường xuất hiện ở vùng mặt, đặc biệt là chớp mắt.
Ở Tic âm thanh, trẻ có thể:
- Khịt mũi, hít mũi liên tục
- Hắng giọng, ho khan dù không hề bị cảm
- Phát ra những âm nhỏ như “ư”, “hừ”, “xì”, “ng”
- Búng lưỡi hoặc phát tiếng bằng lưỡi
Những biểu hiện này rất dễ bị hiểu nhầm là:
- Thói quen xấu
- Cố tình làm cho vui
- Bắt chước người khác
- Hoặc do cha mẹ nuông chiều
Nhưng thực chất, đó là biểu hiện của một rối loạn điều hòa vận động và phát âm trong quá trình phát triển thần kinh.
Tic gặp ở độ tuổi nào? Có phổ biến không?
Tic không hề hiếm. Theo các nghiên cứu, cứ 10 trẻ thì có khoảng 1–2 trẻ từng xuất hiện tic ở mức độ nào đó trong giai đoạn phát triển. Tic thường gặp từ tuổi mẫu giáo đến tiểu học, và bé trai gặp nhiều hơn bé gái, với tỉ lệ khoảng 3 bé trai : 1 bé gái. Điều này cho thấy Tic không phải là hiện tượng bất thường hiếm gặp, mà là một vấn đề tương đối phổ biến trong quá trình trưởng thành của não bộ trẻ em.
Nguyên nhân của Tic: KHÔNG phải do cách nuôi dạy của cha mẹ
Trước đây, Tic từng bị cho là do:
- Cha mẹ nuôi dạy con sai cách
- Gia đình căng thẳng
- Trẻ bị ép buộc, bị mắng nhiều
Quan điểm này hiện nay đã bị phủ nhận. Theo hiểu biết hiện nay, Tic được cho là liên quan đến:
- Sự mất cân bằng tạm thời của các chất dẫn truyền thần kinh
- Xảy ra trong giai đoạn não bộ đang phát triển khiến một số mạch thần kinh hoạt động chưa ăn khớp với nhau
Nói cách khác, Tic là hiện tượng thần kinh mang tính phát triển, chứ không phải hậu quả của lỗi nuôi dạy. Tuy nhiên, căng thẳng tâm lý, áp lực học tập, môi trường không ổn định có thể làm triệu chứng dễ bộc lộ hơn hoặc nặng hơn, dù không phải là nguyên nhân gốc rễ.
Tic sẽ kéo dài bao lâu? Có hết không?
Đây là câu hỏi khiến phụ huynh lo nhất. Tin quan trọng cần biết là: đa số Tic là Tic thoáng qua.
Phần lớn trẻ:
- Chỉ bị tic ở mức độ nhẹ
- Kéo dài dưới 1 năm rồi tự hết mà không cần điều trị
Một số trẻ khác có Tic kéo dài trên 1 năm (Tic mạn tính), hoặc có cả Tic vận động lẫn Tic âm thanh kéo dài (hội chứng Tourette). Nhưng ngay cả trong những trường hợp này, đa số trẻ sẽ nhẹ dần theo thời gian. Khi qua tuổi dậy thì, triệu chứng giảm rõ rệt hoặc chỉ còn rất nhẹ, không ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày
Cha mẹ nên đối diện với Tic của con như thế nào?
Điều quan trọng nhất không phải là làm sao để con hết tic ngay, mà là không biến Tic thành gánh nặng tâm lý cho con.
Vì Tic:
- Không phải do trẻ cố ý
- Không thể kiểm soát bằng mắng hay nhắc
- Càng bị chú ý, trẻ càng căng thẳng và tic càng rõ
Nên trong giai đoạn đầu, thái độ phù hợp nhất thường là quan sát nhưng không quá để ý. Nếu thấy trẻ có áp lực ở trường, ở nhà, hoặc trong các mối quan hệ, hãy:
- Giảm bớt kỳ vọng quá cao
- Tạo không gian để trẻ được thư giãn
- Giữ nhịp sinh hoạt ổn định
Việc liên tục nhắc con “đừng làm nữa”, “con kỳ lắm”, “người ta nhìn kìa”
có thể làm tăng mặc cảm và lo âu, từ đó khiến Tic nặng hơn.
Khi nào nên đưa trẻ đi khám?
Trong nhiều trường hợp, Tic tự hết trước cả khi cha mẹ kịp quyết định đi khám. Tuy nhiên, nên cân nhắc đưa trẻ đi khám khi:
- Cha mẹ quá lo lắng
- Tic ảnh hưởng đến sinh hoạt hoặc học tập
- Trẻ bị trêu chọc, bắt nạt
- Tic kéo dài và ngày càng rõ
Các chuyên khoa có thể tiếp nhận là:
- Nhi khoa
- Tâm thần nhi
- Thần kinh nhi
Việc đưa con đi khám lúc này là để được giải thích đúng, hỗ trợ đúng, tránh hiểu lầm và tổn thương tâm lý về lâu dài.
Tic và nói lắp - Dễ nhầm nhưng không giống nhau
Ở trẻ nói lắp, đôi khi cha mẹ thấy con:
- Chớp mắt
- Nhăn mặt
- Dùng tay, chân làm nhịp khi nói
Những biểu hiện này được gọi là vận động đi kèm khi nói lắp, và chỉ xuất hiện khi trẻ đang nói. Trong khi đó:
- Tic có thể xảy ra bất cứ lúc nào, không phụ thuộc vào việc trẻ có đang nói hay không
Việc phân biệt hai hiện tượng này rất quan trọng. Nếu vận động đi kèm khi nói lắp xuất hiện thường xuyên, việc tham vấn chuyên viên ngôn ngữ trị liệu là hướng phù hợp.
Nhìn chung, Tic không phải là dấu hiệu của trẻ có vấn đề. Trong phần lớn trường hợp Tic chỉ là một đoạn đường ngắn trong quá trình phát triển của trẻ. Điều quyết định không nằm ở việc Tic có xuất hiện hay không mà nằm ở việc người lớn có hiểu đúng và phản ứng đúng hay không. Một em bé được lớn lên với cảm giác “Mình vẫn ổn dù có những biểu hiện khác người” sẽ có khả năng vượt qua tic nhẹ nhàng hơn rất nhiều đấy ba mẹ ạ.
Link tham khảo cho bài viết:
