Giáo sư Shimon Sakaguchi và khát vọng đưa ung thư trở thành căn bệnh có thể kiểm soát

Năm 2025, Giáo sư Shimon Sakaguchi – Giáo sư Danh dự đặc biệt của Đại học Osaka – được trao Giải Nobel Y sinh học nhờ phát hiện và làm sáng tỏ chức năng của tế bào T điều hòa (Treg). Khám phá này không chỉ thay đổi nền tảng của miễn dịch học hiện đại mà còn mở ra hướng đi mới trong điều trị ung thư, bệnh tự miễn và dị ứng.

Trong một bài giảng tại Trung tâm Ung thư tỉnh Aichi ngày 23/2/2026, nơi ông từng làm nghiên cứu sinh, giáo sư Sakaguchi bày tỏ mong muốn phát triển thuốc điều trị ung thư dạng uống, với tầm nhìn rằng một ngày nào đó ung thư có thể được kiểm soát như cách con người uống aspirin khi đau đầu. Phát biểu này không phải là sự đơn giản hóa bệnh lý ung thư mà như là một tuyên ngôn khoa học về khả năng kiểm soát bệnh bằng cơ chế miễn dịch chính xác và lâu dài. Hãy thử cùng HICO phân tích tin tức trên nhé.

1. Vì sao Giáo sư Sakaguchi có ý tưởng này?

1.1. Từ phát hiện tế bào T điều hòa (Treg) đến thay đổi quan niệm về miễn dịch

Trước năm 1995, giới khoa học tin rằng hệ miễn dịch chỉ được lập trình kiểm soát ngay từ tuyến ức. Giáo sư Sakaguchi đã chứng minh rằng trong hệ miễn dịch ngoại vi tồn tại một phanh sinh học – là tế bào Treg có nhiệm vụ ngăn hệ miễn dịch tấn công chính cơ thể mình. Phát hiện này mang tính cách mạng vì,

Nó giải thích cơ chế sinh bệnh của các bệnh tự miễn (tiểu đường type 1, viêm khớp dạng thấp…).
Nó cho thấy hệ miễn dịch có thể được điều chỉnh, không chỉ là cơ chế kích hoạt.
Nó mở ra khả năng can thiệp có chọn lọc vào sự cân bằng miễn dịch.

1.2. Tế bào T điều hòa (Treg) và nghịch lý trong ung thư

Trong ung thư, hệ miễn dịch đáng lẽ phải tiêu diệt tế bào ác tính. Tuy nhiên, khối u lại tuyển dụng Treg để làm suy yếu phản ứng miễn dịch xung quanh nó. Điều này khiến cơ thể làm ngơ trước khối u. Từ hiểu biết này, một hướng điều trị mới xuất hiện:

Giảm hoặc ức chế hoạt động của Treg trong vi môi trường khối u.
Tăng hiệu quả của các thuốc miễn dịch như thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch.

Giáo sư Sakaguchi hiểu rằng nếu có thể điều chỉnh chính xác hệ miễn dịch, ung thư sẽ không còn là một bệnh lý không kiểm soát, mà trở thành tình trạng có thể duy trì ổn định lâu dài.

2. Vì sao ông muốn ung thư được xem như một căn bệnh thông thường?

Phát biểu của giáo sư Sakaguchi rằng “đau đầu thì uống aspirin; tương lai ung thư cũng cần được như vậy” phản ánh ba tầng tư duy khoa học, cùng HICO xem khái quát như dưới đây nhé:

2.1. Từ điều trị triệt để sang kiểm soát lâu dài

Hiện nay, điều trị ung thư thường nhắm đến:

Loại bỏ hoàn toàn khối u (phẫu thuật)
Tiêu diệt tế bào ác tính (hóa trị, xạ trị)

Nhưng nhiều loại ung thư giai đoạn tiến triển khó chữa khỏi hoàn toàn. Vì vậy, mục tiêu thực tế hơn là biến ung thư thành bệnh mạn tính có thể kiểm soát được. Giống như tăng huyết áp hay tiểu đường, nếu có thuốc uống duy trì ổn định miễn dịch và ức chế khối u, bệnh nhân có thể sống lâu dài với chất lượng sống tốt.

2.2. Giảm gánh nặng điều trị xâm lấn

Phần lớn thuốc miễn dịch hiện nay phải truyền tĩnh mạch. Điều này sẽ,

Tốn kém
Gây áp lực cho bệnh viện
Ảnh hưởng sinh hoạt bệnh nhân

Thuốc dạng uống (như nhiều thuốc nhắm trúng đích phân tử nhỏ) có thể:

Điều trị ngoại trú
Duy trì lâu dài
Giảm chi phí xã hội

2.3. Tư duy dựa trên cơ chế, không chỉ là dựa vào triệu chứng

Giáo sư Sakaguchi không nói rằng ung thư là bệnh nhẹ. Ông tin rằng nếu hiểu đúng cơ chế miễn dịch và điều chỉnh được phanh – ga của hệ miễn dịch, chúng ta có thể kiểm soát bệnh ở cấp độ sinh học nền tảng.

3. Khái quát các liệu pháp điều trị ung thư bằng thuốc hiện nay

Hiện nay, điều trị bằng thuốc là một trong ba trụ cột lớn (cùng với phẫu thuật và xạ trị). Có bốn nhóm chính:

3.1. Hóa trị (Cytotoxic chemotherapy)

Cơ chế: Tiêu diệt tế bào phân chia nhanh.

Ưu điểm:

Hiệu quả cao với một số ung thư (bạch cầu cấp, lymphoma…)
Có thể chữa khỏi hoàn toàn trong một số trường hợp

Hạn chế:

Không chọn lọc, ảnh hưởng cả tế bào bình thường
Nhiều tác dụng phụ (rụng tóc, suy tủy…)

Hiệu quả: Phụ thuộc loại ung thư; có thể chữa khỏi hoặc chỉ kiểm soát tạm thời.

3.2. Liệu pháp nhắm trúng đích (Targeted therapy)

Cơ chế: Ức chế protein hoặc đột biến đặc hiệu của tế bào ung thư.

Ưu điểm:

Chọn lọc cao hơn hóa trị
Nhiều thuốc dạng uống
Ít độc tính toàn thân hơn

Hạn chế:

Chỉ hiệu quả nếu có đột biến phù hợp
Có thể xuất hiện kháng thuốc

Hiệu quả: Có thể kéo dài sống thêm nhiều năm ở một số ung thư như phổi, vú, đại tràng.

3.3. Liệu pháp nội tiết

Dùng trong ung thư phụ thuộc hormone (vú, tiền liệt tuyến).

Thường là thuốc uống
Có thể duy trì nhiều năm
Biến ung thư thành bệnh mạn tính

3.4. Liệu pháp miễn dịch (Immunotherapy)

Bao gồm thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch.

Cơ chế: Gỡ phanh miễn dịch để hệ miễn dịch tự tiêu diệt ung thư.

Ưu điểm:

Một số bệnh nhân đáp ứng lâu dài
Có thể tạo “trí nhớ miễn dịch”

Hạn chế:

Không phải ai cũng đáp ứng
Có thể gây tác dụng phụ tự miễn

Hiệu quả: Trong một số ung thư (melanoma, phổi…), một tỷ lệ bệnh nhân có thể sống lâu dài sau điều trị.

Tư tưởng của giáo sư Sakaguchi hướng đến:

Điều chỉnh Treg một cách chọn lọc trong khối u.
Phối hợp miễn dịch với thuốc nhắm trúng đích.
Phát triển thuốc uống điều hòa miễn dịch chính xác.

Nếu đạt được điều này:

Ung thư có thể được kiểm soát liên tục.
Tái phát được hạn chế.
Bệnh nhân sống lâu hơn với ít độc tính hơn.

4. Kỳ vọng sau giải Nobel 2025

Giải Nobel không chỉ là sự ghi nhận quá khứ mà còn:

Tăng đầu tư nghiên cứu miễn dịch điều hòa.
Thúc đẩy thử nghiệm lâm sàng nhắm vào Treg.
Kết nối miễn dịch học cơ bản với điều trị thực hành.

Giáo sư Sakaguchi kỳ vọng không chỉ kéo dài sự sống, mà cải thiện chất lượng sống cho người bệnh. Không chỉ tiêu diệt khối u, mà tái thiết lập cân bằng miễn dịch trong cơ thể bệnh nhân.

Ý tưởng biến ung thư thành bệnh “có thể uống thuốc kiểm soát” không phải là sự lạc quan giản đơn. Nó xuất phát từ một nền tảng khoa học vững chắc rằng nếu hệ miễn dịch có thể được điều chỉnh chính xác, ung thư sẽ không còn là một kẻ thù tuyệt đối, mà trở thành một tình trạng sinh học có thể quản lý. Khám phá Treg của giáo sư Sakaguchi đã thay đổi cách nhân loại hiểu về miễn dịch. Giờ đây, thách thức không còn là có thể hay không, mà là “khi nào và bằng cách nào” để đưa hiểu biết đó thành thuốc điều trị đơn giản, hiệu quả và phổ cập. Và nếu điều đó thành hiện thực, ung thư sẽ không còn là bản án sinh tử mà là một bệnh lý cần theo dõi và kiểm soát, giống như nhiều bệnh mạn tính khác trong y học hiện đại.

Link tổng hợp bài luận:

坂口先生の研究をもっと知りたい｜坂口先生ノーベル賞受賞記念特設ページ

薬物療法　もっと詳しく：[国立がん研究センター　がん情報サービス　一般の方へ]

がん経口薬、開発へ意欲　ノーベル賞坂口さん名古屋で講演（共同通信） - Yahoo!ニュース