Câu chuyện về hội chứng “cháy hết mình”

Mỗi ngày của bạn bắt đầu từ rất sớm. Một ngày làm việc kéo dài 8 tiếng ở cơ quan, cộng thêm 3 tiếng di chuyển trên tàu xe. Tối về, khi phần lớn mọi người đã nghỉ ngơi, bạn lại mở máy tính, tiếp tục thêm 2–3 tiếng làm việc nữa. Chủ Nhật là ngày duy nhất để thở, nhưng thường cũng trôi qua trong cảm giác mệt mỏi nhiều hơn là hồi phục.

Thoạt nhìn, đó là một trong những hình ảnh của người chăm chỉ, có trách nhiệm và đáng tin cậy. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, đó cũng có thể là chân dung rất điển hình của một người đang tiến gần đến hội chứng cháy hết mình (Tiếng Nhật: バーンアウト（燃え尽き症候群）) . Anh chị và các bạn cùng HICO tìm hiểu về hội chứng này nhé.

Vì sao lại gọi là “cháy hết mình”?

Trong tâm lý học, “Cháy hết mình” là kết quả của một quá trình kéo dài, nơi một người liên tục tiêu hao năng lượng tinh thần mà không có đủ thời gian và điều kiện để hồi phục. Giống như một ngọn lửa cháy suốt trong thời gian dài cuối cùng sẽ đến lúc không còn nhiên liệu để duy trì. Khi đó, điều xảy ra có thể là “tắt hẳn”. Thực tế lâm sàng cho thấy, những người rơi vào trạng thái này thường không phải là người dễ dàng buông xuôi hay dễ chán nản. Ngược lại, họ là những người đã cố gắng rất nhiều trong thời gian rất dài, cho đến khi cơ thể và tâm trí không thể tiếp tục chịu đựng nữa . Nghe qua hơi đau lòng và có cảm giác nặng nề phải không ạ? Nhưng có lẽ đó là kết quả tất yếu của việc cơ thể đã đi quá giới hạn chịu đựng của nó.

Ai là người dễ rơi vào trạng thái này?

Một nghịch lý khá thú vị là Hội chứng cháy hết mình lại thường xuất hiện ở những người mà xã hội đánh giá rất cao họ đấy ạ. Đó là những người có trách nhiệm, luôn muốn làm tốt hơn yêu cầu, sẵn sàng hy sinh thời gian cá nhân để hoàn thành công việc, và đặc biệt là khó nói “không”. Họ cũng thường là những người đặt tiêu chuẩn cao cho bản thân, cố gắng xây dựng mối quan hệ tốt với đồng nghiệp, khách hàng, và luôn cảm thấy mình cần phải gồng lên để không làm ai thất vọng. Chính những phẩm chất đó khiến họ dễ kiệt quệ hơn bất kỳ ai khác.

Ít ai đột nhiên bị Hội chứng cháy hết mình. Thường thì nó bắt đầu bằng những thay đổi rất nhỏ, đến mức chính người trong cuộc cũng dễ bỏ qua. Ban đầu có thể chỉ là cảm giác mệt mỏi kéo dài, dù đã nghỉ ngơi. Sau đó là việc thức dậy mỗi sáng trở nên khó khăn hơn, công việc bắt đầu mang lại cảm giác nặng nề thay vì ý nghĩa. Những điều từng khiến họ vui, dần trở nên nhạt nhòa. Rồi đến một lúc nào đó, họ nhận ra mình không còn đủ năng lượng để quan tâm đến người khác như trước. Họ trở nên cáu gắt hơn, lạnh lùng hơn, hoặc đơn giản là muốn tránh xa mọi tương tác. Song song với đó, cảm giác bản thân không còn làm tốt nữa bắt đầu xuất hiện. Thành quả giảm sút, sự tự tin cũng dần hao mòn. Công việc không còn mang lại cảm giác thành tựu, mà chỉ còn là áp lực đối với họ

Khi ba yếu tố là kiệt quệ cảm xúc, mất kết nối với người khác và giảm cảm giác giá trị bản thân cùng tồn tại, thì hội chứng Cháy hết mình gần như đã hình thành rõ rệt ở những người này.

Người mắc Hội chứng Cháy hết mình là không chỉ gặp vấn đề về mặt cảm xúc. Họ có thể gặp những triệu chứng tự nhận biết như  đau đầu, hồi hộp, buồn nôn, rối loạn giấc ngủ, thậm chí là cảm giác kiệt sức toàn thân. Không ít người đi khám nội khoa, làm nhiều xét nghiệm nhưng không tìm ra nguyên nhân rõ ràng. Họ nghĩ rằng mình chỉ hơi mệt hoặc có lẽ do tuổi tác. Nhưng thực chất, đó là hệ thần kinh đang phát tín hiệu rằng nó đã quá tải .

Khi đã cháy, có nên cố thêm nữa không?

Phản ứng tự nhiên của nhiều người khi thấy mình tụt dốc là cố gắng để lấy lại cân bằng kể cả trong công việc, mối quan hệ trong gia đình, hoặc bạn bè... Nhưng với người thuộc hội chứng Cháy hết mình thì đó lại là điều nguy hiểm. Cơ thể lúc này không cần thêm nỗ lực, mà cần được dừng lại bạn ạ! Việc nghỉ ngơi đôi khi bao gồm cả nghỉ việc tạm thời không phải là dấu hiệu của thất bại. Ngược lại, đó là một quyết định mang tính bảo vệ. Nó cho phép hệ thần kinh có cơ hội hồi phục, cho cảm xúc có không gian lắng xuống. Chỉ khi trạng thái ổn định trở lại, người bệnh mới có thể nhìn rõ hơn điều gì đã dẫn mình đến đây, và cần thay đổi điều gì để không lặp lại vòng xoáy cũ.

Bài toán khó nhất là cân bằng giữa công việc – gia đình – bản thân

Trong xã hội hiện đại, cân bằng không phải là chia đều thời gian. Đó là khả năng giữ được năng lượng đủ ổn định để duy trì lâu dài. Điều này bắt đầu từ việc nhìn lại định nghĩa thành công của chính mình, bạn ạ. Nếu thành công đồng nghĩa với việc luôn bận rộn, luôn làm nhiều hơn người khác, thì rơi vào Hội chứng Cháy hết mình gần như là điều không thể tránh khỏi. Ngược lại, nếu thành công được hiểu là khả năng duy trì hiệu suất mà vẫn giữ được sức khỏe thể chất và tinh thần, thì cách bạn làm việc sẽ tự nhiên thay đổi. Việc thiết lập ranh giới rõ ràng giữa công việc và thời gian cá nhân, học cách từ chối những yêu cầu vượt quá khả năng, bình tĩnh để từ chối, dành thời gian thực sự để nghỉ ngơi..không phải là xa xỉ, mà là điều kiện cần để năng lượng trong bạn tồn tại bền vững.

Có thể đôi khi, dừng lại là cách duy nhất để đi tiếp

Cháy hết mình là một tín hiệu, đôi khi là tín hiệu cuối cùng cho thấy bạn đã đi quá xa so với giới hạn của mình. Với nhịp sống hối hả như nhân vật mà HICO nêu ở đầu bài viết thì HICO lo lắng rằng “Bạn còn đủ năng lượng để tiếp tục trong bao lâu?”. Nếu bạn có thể giống hoặc gần giống nhân vật ấy, hãy cho phép mình dừng lại một chút, dũng cảm chấp nhận rằng bản thân mình cũng có giới hạn, lắng nghe cơ thể và tâm trí của mình, một lát, bạn nhé.

Link tham khảo bài viết:

燃え尽き症候群（バーンアウト症候群）｜浦和区北浦和駅1分の心療内科・精神科 かせ心のクリニック

バーンアウト（燃え尽き症候群）とは？原因や予防策、なってしまった時の対処法｜グロービスキャリアノート