Chế độ sinh con ở Nhật không tốn tiền dự kiến thực hiện trước năm tài khóa 2028 – Trợ cấp 50 man có còn không?

Trong nhiều năm qua, sinh con ở Nhật Bản luôn cần một khoản chi phí lớn đối với nhiều gia đình. Dù có tiền trợ cấp sinh con, nhưng thực tế nhiều người vẫn phải tự trả thêm vài chục man khi sinh. Trước tình trạng tỷ lệ sinh giảm mạnh, Chính phủ Nhật Bản đã quyết định xây dựng hệ thống miễn phí chi phí sinh con, dự kiến thực hiện trước năm 2028. Đây được coi là một trong những thay đổi lớn trong chính sách xã hội của Nhật trong những năm tới.

Bài viết dưới đây của HICO phân tích thông tin để anh chị và các bạn hiểu rõ hơn về nguyên nhân vì sao có chính sách này, miễn phí những gì, khi nào áp dụng và hệ thống hiện tại có thay đổi không nhé.

Vì sao Nhật Bản muốn miễn phí sinh con?

Ở Nhật Bản, sinh thường được coi là hiện tượng tự nhiên chứ không phải bệnh, vì vậy không được áp dụng bảo hiểm y tế. Do đó, về nguyên tắc, thai phụ phải tự chi trả chi phí sinh con cho bệnh viện. Hiện nay nhà nước có hỗ trợ một khoản gọi là trợ cấp thai sản 01 lần, khoảng 500.000 yên. Tuy nhiên, chi phí sinh con hiện nay tăng theo từng năm, đặc biệt ở các thành phố lớn, chi phí sinh thường có thể lên tới 600.000 – 800.000 yên, thậm chí cao hơn ở các bệnh viện có dịch vụ tốt. Vì vậy, dù có trợ cấp, nhiều gia đình vẫn phải tự trả thêm 100.000 – 300.000 yên. Trong bối cảnh Nhật Bản đang đối mặt với tình trạng giảm dân số và ít trẻ em sinh ra, chính phủ cho rằng cần giảm gánh nặng tài chính khi sinh con để khuyến khích người dân sinh con. Vì vậy, chính sách miễn phí sinh con đã được đưa ra.

Chế độ trợ cấp sinh con 1 lần ở Nhật Bản hiện tại:

Tại Nhật Bản, khi tham gia bảo hiểm y tế công và sinh con, sản phụ sẽ được nhận một khoản hỗ trợ gọi là trợ cấp thai sản 01 lần (出産育児一時金). Đây là khoản trợ cấp nhằm giảm bớt chi phí sinh nở tại bệnh viện. Hiện nay, mức trợ cấp là 500.000 yên cho mỗi em bé, được áp dụng từ năm 2023 sau khi tăng từ mức 420.000 yên trước đây.　Khoản tiền này không phải lúc nào cũng được nhận trực tiếp bằng tiền mặt, mà trong đa số trường hợp sẽ được chuyển thẳng đến bệnh viện để thanh toán chi phí sinh.

Để nhận được trợ cấp sinh con 1 lần, người sinh con phải đang tham gia bảo hiểm y tế tại Nhật vào thời điểm sinh. Ngoài ra, thai phải từ 4 tháng (85 ngày) trở lên. Nếu đáp ứng hai điều kiện này thì dù sinh thường, sinh mổ, sinh ở bệnh viện hay sinh ở nước ngoài vẫn có thể nhận trợ cấp. Hiện nay, phổ biến nhất là hình thức thanh toán trực tiếp với bệnh viện. Bảo hiểm sẽ chuyển 500.000 yên trực tiếp cho bệnh viện, người sinh chỉ cần trả phần chênh lệch nếu chi phí sinh cao hơn. Ví dụ, nếu chi phí sinh là 550.000 yên thì chỉ cần trả thêm 50.000 yên. Nếu chi phí sinh thấp hơn 500.000 yên thì người sinh sẽ được nhận lại phần tiền chênh lệch từ bảo hiểm. Trong một số trường hợp khác, người sinh có thể phải trả toàn bộ tiền trước rồi sau đó làm thủ tục để nhận lại tiền trợ cấp từ bảo hiểm. Thời hạn nộp hồ sơ nhận trợ cấp là trong vòng 2 năm kể từ ngày sau ngày sinh. Nếu thay đổi bảo hiểm do nghỉ việc, thông thường sẽ nộp cho bảo hiểm đang tham gia tại thời điểm sinh. Tuy nhiên, nếu sinh trong vòng 6 tháng sau khi nghỉ việc, có thể lựa chọn nhận trợ cấp từ bảo hiểm cũ nếu đủ điều kiện.

Chính sách miễn phí sinh con sẽ hoạt động như thế nào?

Theo hệ thống mới, chính phủ sẽ thay đổi cách thanh toán chi phí sinh con.

Cơ chế dự kiến như sau:

• Nhà nước sẽ quy định mức chi phí sinh cơ bản thống nhất trên toàn quốc
• Bảo hiểm y tế quốc gia sẽ trả toàn bộ chi phí sinh cơ bản cho bệnh viện
• Thai phụ gần như không phải trả tiền sinh

Điều này có nghĩa là trong tương lai, nếu sinh con theo gói sinh cơ bản, chi phí sinh có thể gần như bằng 0.

Tuy nhiên, cần hiểu rõ rằng không phải tất cả mọi thứ khi đi sinh đều miễn phí. Những dịch vụ thêm như:

• Phòng riêng
• Suất ăn đặc biệt
• Massage sau sinh
• Dịch vụ chăm sóc đặc biệt
• Các gói sinh cao cấp của bệnh viện

vẫn có thể phải trả tiền riêng.

Nói cách khác, trong tương lai có thể sẽ có hai lựa chọn khi sinh con:

1. Gói sinh cơ bản – gần như miễn phí
2. Gói sinh dịch vụ – trả thêm tiền để có dịch vụ tốt hơn

Sinh mổ có được miễn phí không?

Sinh mổ là một thủ thuật y tế nên từ trước đến nay đã được áp dụng bảo hiểm y tế. Theo hệ thống hiện tại, thai phụ phải trả khoảng 30% chi phí sinh mổ.

Trong hệ thống mới, sinh mổ vẫn sẽ theo cơ chế bảo hiểm, nhưng chính phủ đang xem xét cấp thêm tiền mặt để giảm phần tiền mà thai phụ phải trả, nhằm đảm bảo dù sinh thường hay sinh mổ thì gánh nặng chi phí cũng không quá lớn.

Có còn trợ cấp sinh con 50 man như hiện nay không?

Điểm này hiện vẫn chưa được quyết định hoàn toàn, nhưng có khả năng hệ thống trợ cấp sẽ thay đổi.

Hiện nay:

• Sinh con → nhận 500.000 yên trợ cấp
• Nếu chi phí sinh cao hơn → tự trả phần chênh lệch

Trong tương lai:

• Chi phí sinh cơ bản đã được miễn phí
• Vì vậy khoản trợ cấp 500.000 yên có thể sẽ được chuyển thành trợ cấp tiền mặt dạng khác, ví dụ:
• • Tiền hỗ trợ sau sinh
  • Tiền mua đồ cho em bé
  • Tiền hỗ trợ dịch vụ chăm sóc sau sinh

Tóm lại, có khả năng vẫn có tiền hỗ trợ, nhưng không giữ nguyên hình thức như hiện tại.

Khi nào bắt đầu áp dụng?

Theo kế hoạch hiện tại của chính phủ Nhật Bản:

• Hệ thống miễn phí sinh con sẽ được triển khai chậm nhất vào năm tài chính 2028
• Có thể bắt đầu ở một số bệnh viện từ khoảng 2027
• Các bệnh viện không bắt buộc phải chuyển sang hệ thống mới ngay, mà có thể chọn:
• • Tiếp tục hệ thống cũ
  • Hoặc chuyển sang hệ thống miễn phí sinh

Điều này có nghĩa là trong một thời gian sẽ tồn tại song song:

• Bệnh viện sinh theo hệ thống miễn phí
• Bệnh viện sinh theo hệ thống cũ (nhận trợ cấp 50 man)

Khi chọn bệnh viện sinh trong tương lai, thai phụ có thể sẽ phải chọn giữa:

• Sinh miễn phí nhưng dịch vụ cơ bản
• Sinh dịch vụ tốt hơn nhưng phải trả thêm tiền

Vì sao nhiều bệnh viện phản đối chính sách này?

Mặc dù miễn phí sinh con là điều tốt cho các gia đình, nhưng nhiều bệnh viện sản khoa lại lo lắng.

Lý do là:

• Số trẻ sinh ra ngày càng giảm
• Nếu nhà nước quy định giá sinh quá thấp
• Bệnh viện sẽ bị giảm thu nhập
• Có thể phải giảm nhân viên, giảm đầu tư thiết bị hoặc thậm chí đóng cửa khoa sản

Nếu nhiều bệnh viện sản khoa đóng cửa, thai phụ có thể không tìm được nơi sinh, điều này lại gây nguy hiểm cho hệ thống y tế. Vì vậy, chính phủ đang phải cân bằng giữa:

• Giảm chi phí cho người sinh
• Và đảm bảo bệnh viện vẫn hoạt động được

Chính sách miễn phí sinh con của Nhật Bản có thể tóm tắt như sau:

• Sinh thường cơ bản: gần như miễn phí
• Sinh mổ: vẫn theo bảo hiểm nhưng có hỗ trợ thêm
• Dịch vụ thêm: vẫn phải trả tiền
• Có thể vẫn có trợ cấp tiền mặt cho thai phụ
• Bắt đầu khoảng 2027–2028
• Bệnh viện có thể chọn tham gia hệ thống mới hoặc không
• Trong tương lai có thể tồn tại sinh miễn phí và sinh dịch vụ song song

Đây được xem là một trong những chính sách lớn nhằm đối phó với tình trạng ít trẻ em sinh ra ở Nhật Bản. Nếu chính sách được thực hiện đúng kế hoạch, trong vài năm tới, chi phí sinh con ở Nhật có thể giảm đi rất nhiều, giúp các gia đình yên tâm hơn khi sinh và nuôi con.

Góc hỏi đáp nhanh: Về Việt Nam sinh con có còn được hỗ trợ từ Nhật?

Nhiều người Việt tại Nhật thắc mắc: nếu về Việt Nam sinh con thì có còn nhận được tiền hỗ trợ như hiện nay không? Câu trả lời cần hiểu theo từng giai đoạn của chính sách.

Hiện tại, Nhật đang áp dụng khoản trợ cấp sinh con một lần gọi là 出産育児一時金 (50 man). Tuy nhiên, đa số trường hợp người sinh không trực tiếp cầm tiền, vì đã có hệ thống để bệnh viện nhận tiền trực tiếp từ bảo hiểm. Người sinh chỉ cần trả phần chênh lệch nếu chi phí cao hơn 50 man.

Trong trường hợp sinh ở nước ngoài, về nguyên tắc vẫn có thể xin lại khoản này, nhưng thủ tục ngày càng bị kiểm soát chặt và không phải ai cũng được duyệt.

Trong tương lai, khi Nhật áp dụng chính sách miễn phí sinh con, cơ chế sẽ thay đổi hoàn toàn. Thay vì hỗ trợ một khoản cố định 50 man, bảo hiểm sẽ thanh toán trực tiếp toàn bộ chi phí sinh cơ bản cho bệnh viện tại Nhật. Điều này đồng nghĩa với việc người sinh gần như không phải trả tiền nếu sinh trong hệ thống y tế Nhật.

Chính vì vậy, nếu sinh ở Việt Nam:

• Không có bệnh viện Nhật để nhận thanh toán
• Không nằm trong hệ thống chi trả bảo hiểm

→ Khả năng cao là không được hưởng cơ chế miễn phí sinh, và cũng có thể không còn nhận được khoản tiền tương đương 50 man như hiện nay.

Tóm lại, xu hướng của Nhật đang chuyển từ “đưa tiền cho người sinh” sang “trả tiền trực tiếp cho bệnh viện”. Điều này khiến quyền lợi sinh con ngày càng gắn chặt với việc sinh tại Nhật. Vì vậy, nếu đang sống và đóng bảo hiểm tại Nhật nhưng có ý định về Việt Nam sinh con, bạn nên cân nhắc kỹ vì trong tương lai có thể sẽ mất phần lớn quyền lợi hỗ trợ từ phía Nhật Bản.

Link tham khảo và tổng hợp bài viết:

出産費用「無償化」早ければ2027年度中に―安心安全な出産をどう維持？【#きっかけ解説】（日テレNEWS NNN） - Yahoo!ニュース

【解説】出産無償化に向けた新制度を閣議決定　病院の経営にも配慮、2028年度までに実施へ（日テレNEWS NNN） - Yahoo!ニュース

出産育児一時金等について｜厚生労働省