BẠN CÓ BIẾT NHẬT BẢN LÀM CÁCH NÀO ĐỂ CỨU CHỮA CHO CẢ NGƯỜI DÂN SỐNG Ở NƠI ĐẢO XA?
Giữa biển đảo và y tế — khi khoảng cách địa lý trở thành rào cản sống còn
Nhật Bản — quốc gia vốn nổi tiếng về y tế, tuổi thọ cao, chăm sóc sức khỏe tốt — lại vẫn đang đối mặt với một thực trạng khó nhằn nơi các đảo nhỏ, vùng xa. Nhiều đảo được xếp vào vùng không có bác sĩ thường trực hoặc vùng gần như không có bác sĩ. Ở những vùng này, dân cư thưa, dân số già hóa, điều kiện đi lại khó nên việc chuyển viện khi cần cấp cứu, phẫu thuật hay nội soi trở nên phức tạp, lâu và nguy cơ cao.
Cơ sở y tế ở đảo thường chỉ đáp ứng y tế cơ bản; chuyên khoa hiếm, ê-kip bác sĩ chuyên sâu hiếm. Đối với nhiều bệnh nhân đặc biệt là người già, người có bệnh mạn tính thì việc tiếp cận điều trị chuyên sâu đôi khi phụ thuộc vào thời tiết, tàu thuyền, máy bay, khiến sức khỏe và tính mạng bị đe dọa.
Trong bối cảnh đó, nhiều bác sĩ, y tá từ đất liền quyết định “đi hỗ trợ đảo”(離島応援) không chỉ như một công việc, mà như một sứ mệnh là mang y tế đến những nơi dễ bị bỏ quên. Nhưng giữ chân nhân lực y tế tại đảo không dễ. Theo nghiên cứu mới (2025), yếu tố quyết định là chất lượng sống, điều kiện gia đình, cơ hội chuyên môn, đãi ngộ nếu không được cải thiện, đảo dễ rơi vào “trắng y tế.”
Khi thử thách thành động lực - Những mô hình y tế đảo đáng lưu ý ở Nhật
Trước thực trạng nhân lực và địa lý khó khăn, Nhật Bản đã có nhiều chính sách rất đáng để học hỏi.
- Phát triển mô hình bác sĩ “đa năng, đa khoa” — Rural generalist medicine — thay vì phân biệt quá cứng nhắc chuyên khoa. Những bác sĩ này được đào tạo để phụ trách y tế cơ bản, chăm sóc toàn diện, cấp cứu, sản khoa...phù hợp với nhu cầu rộng và phức tạp của dân ở đảo, vùng nông thôn. Mô hình này được xem là hy vọng để san sẻ khoảng cách y tế giữa đô thị và vùng xa.
- Tận dụng công nghệ: y tế từ xa (tele-medicine) đã được áp dụng tại nhiều trạm y tế đảo, giúp nối kết bác sĩ/chuyên khoa ở đất liền với bệnh nhân ở đảo. Một khảo sát năm 2022 cho thấy khoảng 24% phòng khám công lập ở đảo nhỏ đã sử dụng tele-medicine và nhiều nơi mong muốn dùng drone để chuyển thuốc, mẫu xét nghiệm giữa đảo và đất liền.
- Ở vùng đảo thuộc tỉnh có nhiều đảo nhất Nhật là tỉnh Nagasaki thì bệnh viện đại học Nagasaki University Hospital triển khai kết hợp chính quyền địa phương phát triển hệ thống sử dụng mạng Local 5G để hỗ trợ khám chữa chuyên khoa từ xa, giảm áp lực chuyển viện, giúp người dân đảo tiếp cận dịch vụ y tế tốt hơn mà không cần di chuyển thường xuyên. Những sáng kiến ấy cho thấy không cần mọi thứ phải hoàn hảo mà cần linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tế: bác sĩ đa năng, tele-y tế, hợp tác cộng đồng, công nghệ...để đảm bảo dù sống ở đảo, người dân vẫn được chăm sóc sức khỏe.
Mơ ước sắp được thực hiện: y tế công bằng - Chính sách mới ở Việt Nam mở hy vọng cho vùng xa
Về phần mình, Việt Nam đang có những bước tiến mạnh mẽ trong chính sách y tế với hướng đi thể hiện rõ quan điểm rằng mọi người dân đều có quyền được chăm sóc y tế bất kể giàu nghèo, vùng miền hay nơi cư trú. Với Nghị quyết 72-NQ/TW (2025), Nhà nước đề xuất miễn viện phí cơ bản cho tất cả, ưu tiên phát triển y tế cơ sở, trạm y tế xã, đặc biệt tại vùng sâu, miền núi, hải đảo bù đắp khoảng cách y tế mà thực trạng đã tạo ra.
Chính sách này nếu được thực thi nghiêm túc: với đầu tư cho cơ sở vật chất, trang thiết bị, nhân lực có thể giúp hàng triệu người ở vùng sâu, vùng xa, hải đảo được tiếp cận y tế thiết yếu không trì hoãn việc khám, chữa, chăm sóc sức khỏe chỉ vì địa lý hay chi phí.
Cụ thể, ngày 9/9/2025, Nghị quyết 72‑NQ/TW được ban hành, mở ra tầm nhìn mới cho y tế Việt Nam hướng tới “bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe toàn dân”, đặt quyền được chăm sóc sức khỏe cơ bản là quyền của mọi người không phân biệt vùng miền, giàu nghèo, nơi cư trú.
Một nội dung nổi bật là từ 2026, người dân được khám sàng lọc hoặc khám sức khỏe định kỳ miễn phí ít nhất 1 lần/năm; Hướng tới năm 2030, miễn viện phí cho dịch vụ y tế cơ bản trong phạm vi quyền lợi bảo hiểm y tế. Để hiện thực hóa, Nghị quyết xác định cần ưu tiên phát triển y tế cơ sở – y tế vùng sâu, vùng xa, biển đảo, biên giới đảm bảo mỗi trạm y tế xã được trang bị đủ nhân lực, thiết bị, thuốc men; đảm bảo bác sĩ, y tá, nhân viên y tế có chính sách đãi ngộ phù hợp khi công tác tại vùng khó.
Bên cạnh đó, Việt Nam cũng định hướng mở rộng hệ thống bảo hiểm y tế, phát triển y tế tư nhân, đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, và thúc đẩy chuyển đổi số nhằm xây dựng một nền y tế hiện đại, đồng bộ, công bằng và bền vững.
Tuy nghị quyết và chính sách là bước tiến mạnh mẽ, nhưng để đảm bảo mọi người dân kể cả ở vùng biển đảo, miền núi hẻo lánh thật sự được chăm sóc y tế, cần vượt qua nhiều thách thức:
- Cơ sở vật chất & nhân lực tại địa phương: Nếu chỉ có chính sách miễn phí mà không có bác sĩ, y tá, thuốc men, thiết bị — người dân vẫn không thể tiếp cận y tế chất lượng.
- Đãi ngộ & ổn định đối với nhân viên y tế tại vùng khó: Giống như thực trạng ở Nhật, nếu chế độ, môi trường, đãi ngộ không phù hợp — rất khó giữ chân bác sĩ lâu dài.
- Cơ chế vận chuyển, cấp cứu & y tế từ xa: Đối với hải đảo, vùng núi — y tế từ xa, tele-medicine, vận chuyển cấp cứu cần được đầu tư bài bản, linh hoạt như mô hình của Nhật (Local-5G, rural-clinic, dispatch bác sĩ).
- Quản lý, thực thi chính sách & tài chính bền vững: Đảm bảo ngân sách, cơ chế tài chính, bảo hiểm, thuốc men, y tế dự phòng, để không phụ thuộc vào lúc “nóng” mà phải duy trì lâu dài.
- Ý thức, trách nhiệm cộng đồng và xã hội: Y tế cơ sở, phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe cộng đồng cần được nâng cao — để không chỉ chữa bệnh khi mắc, mà phòng bệnh, phát hiện sớm, hỗ trợ người yếu thế, người già, người có thu nhập thấp.
Câu chuyện y tế đảo ở Nhật là minh chứng với nỗ lực công nghệ, chính sách, con người có thể giúp người dân nơi xa xôi vẫn được chăm sóc, vẫn sống khỏe, vẫn có hy vọng.
Với Việt Nam, Nghị quyết 72-NQ/TW đang mở ra một cánh cửa biến lý thuyết thành thực tiễn; biến quyền được chăm sóc sức khỏe thành hiện thực cho mọi người, từ thành thị đến đảo, từ đồng bằng đến miền núi.
Nếu chính sách được thực thi nghiêm túc với đủ nhân lực, cơ sở, chế độ bảo hiểm y tế Việt Nam sẽ từng bước thu hẹp khoảng cách y tế, không ai bị bỏ lại phía sau.
Nguồn tài liệu bài viết:
