Bước Ngoặt Trong Cuộc Chiến Chống Ung Thư - Từ Tế Bào iPS Đến "Siêu Chiến Binh" NKT

(Đọc và hiểu được gì từ tin tức y tế của Nhật - Cùng HICO khám phá và phân tích vấn đề trên nhé)

Sau hơn một thập kỷ nghiên cứu, các nhà khoa học Nhật Bản đã chính thức công bố kết quả thử nghiệm lâm sàng đầy hứa hẹn đó là sử dụng tế bào iPS để tạo ra đội quân tế bào miễn dịch NKT giúp đẩy lùi các khối u ác tính. Đây không chỉ là một thành tựu kỹ thuật, mà là hy vọng mới cho những bệnh nhân ung thư đã kháng các phương pháp điều trị truyền thống.

Để hiểu về Hệ Miễn Dịch của cơ thể chúng ta

Để hiểu tại sao liệu pháp iPS-NKT lại gây chấn động gần đây trên các nền tảng thông tin y tế của Nhật thì trước hết chúng ta cần làm quen với quân đội bên trong cơ thể mình. Hệ miễn dịch của con người hoạt động thông qua hai cơ chế chính:

1. Miễn dịch dịch thể: Hãy tưởng tượng đây là hệ thống tên lửa dẫn đường. Các tế bào B sẽ sản sinh ra kháng thể lưu thông trong dịch cơ thể (Máu, bạch huyết). Khi phát hiện vi khuẩn hoặc virus, kháng thể sẽ bám chặt vào chúng, đánh dấu để các tế bào khác đến tiêu diệt hoặc vô hiệu hóa chúng ngay lập tức.
2. Miễn dịch tế bào: Đây được xem là cuộc chiến giáp lá cà. Thay vì dùng kháng thể, các tế bào miễn dịch trực tiếp tấn công các tế bào bị nhiễm bệnh hoặc tế bào ung thư. Đây cũng  là chiến trường chính mà các liệu pháp điều trị ung thư hiện đại đang tập trung vào.

Trong đội quân miễn dịch tế bào này, có hai binh chủng tinh nhuệ nhất:

• Tế bào T (T 細胞): Chúng ta có thể ngầm hiểu chúng là Những sĩ quan chỉ huy. Chúng có khả năng nhận diện đặc hiệu từng loại kẻ thù và điều phối toàn bộ hệ thống miễn dịch vào cuộc chiến.
• Tế bào NK (NK 細胞 - Tế bào tiêu diệt tự nhiên): Có thể xem chúng như Những "biệt kích" cảm tử. Chúng không cần lệnh chỉ huy, cứ thấy tế bào lạ hoặc tế bào ung thư là tấn công ngay lập tức.

Tế Bào NKT - Siêu Chiến Binh

Năm 1986, Giáo sư Taniguchi Masaru (Đại học Chiba) đã phát hiện ra một loại tế bào đặc biệt: NKT (Natural Killer T). Đúng như tên gọi, nó mang đặc tính của cả tế bào NK và tế bào T.

NKT có khả năng phi thường là Vừa trực tiếp tiêu diệt khối u (như NK), vừa giải phóng các tín hiệu hóa học để đánh thức và huy động toàn bộ các tế bào miễn dịch khác xung quanh cùng tham chiến (như T).

Tuy nhiên, có một trở ngại lớn là trong máu người, tế bào NKT cực kỳ hiếm, chỉ chiếm khoảng 0,01% đến 0,1% lượng tế bào lympho. Việc tách chiết và nhân bản chúng trong phòng thí nghiệm để đủ số lượng điều trị là điều gần như không thể với kỹ thuật cũ.

Công Nghệ iPS - Cỗ Máy Thời Gian Cho tế bào

Vâng, đây là lúc công nghệ tế bào iPS (Tế bào gốc vạn năng nhân tạo) của Nhật Bản phát minh đoạt giải Nobel của Giáo sư Yamanaka  – xuất hiện như một vị cứu tinh. 

Tế bào iPS là loại tế bào vạn năng được tạo ra bằng cách lập trình lại các tế bào trưởng thành (Như tế bào máu hoặc tế bào da) quay ngược thời gian trở về trạng thái sơ khai nhất. Từ trạng thái này, chúng ta có thể nuôi cấy và biến chúng thành bất kỳ loại tế bào nào trong cơ thể.

Các nhà khoa học tại Viện Riken và Đại học Chiba Nhật Bản đã thực hiện một quy trình đột phá:

1. Lấy tế bào NKT từ người khỏe mạnh.
2. Biến chúng thành tế bào iPS.
3. Ở trạng thái iPS, các tế bào này có khả năng tăng sinh vô hạn.
4. Sau đó, họ biệt hóa đội quân khổng lồ này trở lại thành tế bào NKT (gọi là iPS-NKT).

Kết quả là từ một vài tế bào hiếm hoi ban đầu, họ đã tạo ra hàng trăm triệu siêu chiến binh NKT có sức sống mãnh liệt, sẵn sàng được đóng băng để sử dụng cho bất kỳ bệnh nhân nào cần đến.

Kết Quả Thử Nghiệm Lâm Sàng, Những Tín Hiệu Vàng

Trong đợt thử nghiệm từ năm 2020 đến 2023, 10 bệnh nhân ung thư đầu và cổ (Vòm họng, miệng...) giai đoạn nặng, không còn đáp ứng với hóa trị hay phẫu thuật, đã tham gia điều trị.

• Về tính an toàn: Kết quả công bố ngày 16/1 vừa qua cho thấy không có tác dụng phụ nghiêm trọng. Chỉ có một trường hợp bị phát ban nhẹ và phục hồi ngay sau đó.
• Về hiệu quả: Trong số 8 bệnh nhân được theo dõi sát sao, có tới 5 người ghi nhận khối u ngừng phát triển. Đặc biệt, có 2 bệnh nhân ghi nhận kích thước khối u giảm từ 11-12%.

Dù đây mới là bước đầu, nhưng việc kiểm soát được sự phát triển của khối u ở những bệnh nhân giai đoạn cuối là một minh chứng mạnh mẽ cho tiềm năng của iPS-NKT.

 Từ Phòng thí nghiệm đến thử nghiệm lâm sàng và đến được với cơ thể bệnh nhân thì qua những giai đoạn nào?

Nhiều người tự hỏi t sao kết quả tốt vậy mà phải đợi 10 năm nữa mới chính thức ra mắt?. Thực tế, một liệu pháp y sinh muốn được ứng dụng rộng rãi phải trải qua quy trình cực kỳ khắt khe:

1. Giai đoạn tiền lâm sàng: Thử nghiệm trên tế bào và động vật (Đã hoàn thành).
2. Thử nghiệm lâm sàng Giai đoạn 1: Kiểm tra tính an toàn trên người (đang thực hiện thành công).
3. Thử nghiệm lâm sàng Giai đoạn 2 & 3: Mở rộng quy mô bệnh nhân để khẳng định hiệu quả điều trị vượt trội so với các phương pháp cũ.
4. Cấp phép và Sản xuất hàng loạt: Sau khi được Bộ Y tế phê duyệt, liệu pháp cần quy trình sản xuất công nghiệp để giảm giá thành.

Hiện tại, liệu pháp iPS-NKT đang tập trung vào ung thư đầu và cổ. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đang mở rộng sang các loại biến thể mới như CAR-iPSNKT (tế bào NKT được gắn thêm "radar" tìm diệt khối u) để điều trị các loại ung thư máu và u đặc khác trong tương lai.

Sự kết hợp giữa phát hiện về tế bào NKT của những năm 1980 và công nghệ iPS của thế kỷ 21 đang tạo nên một vũ khí sắc bén chưa từng có. Với mục tiêu thực hiện hóa trong 10 năm tới, chúng ta có quyền tin rằng, ung thư sẽ không còn là án tử, mà chỉ là một căn bệnh có thể quản lý và đẩy lùi bằng chính sức mạnh nội tại của hệ miễn dịch con người phải không ạ?

Cùng đọc thêm link gốc từ bài HICO đã tham khảo:

https://news.yahoo.co.jp/articles/ec45760db90a89bbca778f9f1bcb9d72a0b6b209

https://www.brightpathbio.com/technology/