Đau đầu mùa lạnh - Khi nào chỉ là thay đổi thời tiết, khi nào là dấu hiệu nguy hiểm? Chọn loại thuốc Đông y phù hợp với từng triệu chứng ra sao?

Vào mùa lạnh, rất nhiều người trong chúng ta trải qua tình trạng đau đầu điển hình như: “trời lạnh là nhức đầu”, “ra ngoài lạnh thì đau, vào phòng ấm lại càng nhức”, “đau sau gáy, đau thái dương kèm buồn nôn”. Phần lớn các trường hợp không nguy hiểm, nhưng cũng có những cơn đau đầu là tín hiệu cảnh báo bệnh lý não nghiêm trọng.

Vì sao mùa lạnh dễ gây đau đầu?

Theo các chuyên gia thần kinh, đau đầu vào mùa đông chủ yếu xuất phát từ hai cơ chế chính:

1️⃣ Thay đổi đột ngột của mạch máu do chênh lệch nhiệt độ

Sự chênh lệch nhiệt độ giữa trong nhà và ngoài trời làm rối loạn hệ thần kinh tự chủ. Khi đó, mạch máu não có thể co lại rồi giãn ra đột ngột, gây rối loạn lưu lượng máu và sinh đau đầu, đặc biệt ở vùng thái dương và quanh hốc mắt.

2️⃣ Co cứng cơ cổ – vai – gáy do lạnh

Khi trời lạnh, cơ thể phản xạ giữ nhiệt bằng cách co cứng cơ, nhất là vùng cổ và vai. Tình trạng này làm tuần hoàn kém, tích tụ các chất gây đau, dẫn đến đau đầu âm ỉ, nặng đầu, thường rõ ở sau gáy.

Những loại đau đầu thường gặp vào mùa lạnh

🔹 1. Đau nửa đầu (Migraine) do thay đổi nhiệt độ

Vị trí: Thái dương, quanh hốc mắt
Tính chất: Đau giật theo nhịp mạch, có thể kèm buồn nôn, sợ ánh sáng, sợ tiếng ồn
Cơ chế: Mạch máu não giãn đột ngột kích thích dây thần kinh sinh ba
Đặc điểm quan trọng: Thường là tái đi tái lại nhiều năm

🔹 2. Đau đầu căng cơ do lạnh

Vị trí: Sau gáy, cổ, lan lên đầu
Tính chất: Nặng đầu, bó chặt như đội mũ chật
Cơ chế: Cơ cổ vai căng cứng khiến tuần hoàn kém gây đau
Đặc điểm: Thường nặng hơn vào chiều tối hoặc khi mệt mỏi

Hai nhóm trên được gọi là đau đầu nguyên phát, không do bệnh lý não nguy hiểm.

Khi nào đau đầu KHÔNG còn là chuyện thời tiết?

Mùa lạnh cũng là thời điểm nguy cơ tai biến mạch máu não tăng cao, do huyết áp dễ dao động mạnh. Một số cơn đau đầu thực chất là đau đầu thứ phát, tức là có bệnh lý thực sự ẩn sau đó, và thậm chí đe dọa tính mạng.

Những dấu hiệu đỏ tuyệt đối không được bỏ qua

Nếu đau đầu kèm một trong các dấu hiệu sau, bạn cần đi khám chuyên khoa thần kinh hoặc cấp cứu ngay:

Đau đầu đột ngột, dữ dội nhất từ trước tới nay
Đau tăng nhanh trong thời gian ngắn
Buồn nôn, nôn nhiều đồng thời với đau đầu
Tê liệt tay chân, méo miệng, nói khó
Ý thức lơ mơ, phản ứng chậm
Đau đầu lần đầu xuất hiện sau 50 tuổi
Đau đầu kèm sốt, cứng cổ

Những biểu hiện này có thể liên quan đến:

Xuất huyết não, xuất huyết dưới nhện
Phình động mạch não
U não
Viêm màng não
Tụ máu dưới màng cứng

Chụp MRI, CT giúp phát hiện gì khi bị đau đầu?

Khi nghi ngờ đau đầu không đơn thuần, chẩn đoán hình ảnh sẽ đóng vai trò quyết định.

Các xét nghiệm thường được chỉ định

CT não:
Phù hợp trong cấp cứu, phát hiện nhanh xuất huyết não
MRI não:
Đánh giá chi tiết cấu trúc não, phát hiện u não, tổn thương nhỏ, viêm, thiếu máu não; đồng thời giúp loại trừ đau đầu nguy hiểm để chẩn đoán chính xác đau đầu mạn tính
MRA (Chụp MRI mạch máu):
Kiểm tra phình động mạch não, dị dạng mạch
CT, MRI xoang:
Khi nghi ngờ viêm xoang gây đau trán, đau hốc mắt

Thuốc phòng và hỗ trợ đau đầu mùa lạnh (Thuốc Đông y của Nhật)

Các bạn chú ý, thuốc chỉ áp dụng cho đau đầu mạn tính, không nguy hiểm. Không dùng cho đau đầu cấp nghi ngờ xuất huyết, nhồi máu não…

Nguyên tắc của Thuốc đông y

Không điều trị theo tên bệnh, mà điều chỉnh mất cân bằng toàn thân (Khí – Huyết – Thủy).

Các bài thuốc thường dùng

1️⃣ Migraine, đau giật, buồn nôn, người hay lạnh: 呉茱萸湯（ごしゅゆとう）
Tác dụng: Làm ấm cơ thể, cải thiện tuần hoàn, giảm tái phát đau đầu do lạnh

2️⃣ Đau đầu khi mưa, thay đổi thời tiết, nặng đầu: 五苓散（ごれいさん）
Tác dụng: Điều hòa nước trong cơ thể, giảm ứ dịch vùng đầu

3️⃣ Đau đầu kèm hồi hộp, tiêu hóa kém: 桂枝人参湯（けいしにんじんとう）
Tác dụng: Ổn định tiêu hóa – thần kinh tự chủ

4️⃣ Người trung niên, đau đầu âm ỉ, có xu hướng tăng huyết áp: 釣藤散（ちょうとうさん）
Tác dụng: Điều hòa khí huyết, giảm khí nghịch lên đầu

5️⃣ Đau đầu do căng cơ cổ vai gáy, stress: 葛根湯（かっこんとう）
Tác dụng: Làm ấm, giãn cơ, cải thiện tuần hoàn

⚠️ Lưu ý quan trọng

Không dùng Kampo cho đau đầu cấp nguy hiểm
Chọn thuốc theo triệu chứng và thể trạng
Phụ nữ mang thai, cho con bú cần hỏi bác sĩ, dược sĩ

Dưới đây là 10 câu hội thoại mẫu Việt – Nhật để bạn dùng khi trao đổi với bác sĩ về đau đầu nghi do thời tiết hoặc lo ngại nguyên nhân nguy hiểm nhé:

Dạo gần đây trời lạnh là tôi hay bị đau đầu, nên hôm nay tôi đến khám.
最近、寒くなると頭痛が出ることが多く、本日受診しました。

Tôi thường đau ở vùng thái dương và sau gáy.

こめかみや後頭部が痛むことが多いです。

Cơn đau có lúc giật theo nhịp mạch, có lúc thì nặng và bó chặt đầu.

ズキズキと脈打つような痛みの時もあれば、頭が締め付けられるような重い痛みの時もあります。

Không biết đau đầu của tôi có phải do lạnh hay do chênh lệch nhiệt độ không ạ?

この頭痛は、寒さや寒暖差が原因の可能性はありますか。

Khi đau đầu tôi còn bị buồn nôn, nên tôi khá lo lắng.

頭痛のときに吐き気もあり、少し不安です。

Cơn đau lần này khác với những cơn đau đầu trước đây của tôi.

今回の頭痛は、これまでの頭痛とは様子が違います。

Tôi lo không biết có phải là bệnh lý trong não hay không.

脳の病気ではないかと心配しています。

Trong trường hợp này, tôi có cần chụp MRI để kiểm tra không ạ?

この場合、MRI検査を受けたほうがよいでしょうか。

Tôi muốn kiểm tra để loại trừ các nguyên nhân nguy hiểm cho yên tâm.

危険な原因を除外して安心したいので、検査を希望しています。

Link tham khao:

【寒さ・冬】頭痛はなぜ起こる？寒暖差で「こめかみ・後頭部が痛い」原因とMRI検査の重要性 | 東京都目黒・品川の脳神経外科、内科、リハビリテーション科 | けやき脳神経リハビリクリニック

頭痛の種類と危険な頭痛の見分け方とは？｜大阪府堺市のばば脳神経外科