20 năm từ phòng thí nghiệm đến bệnh viện, Vì sao tin tức về tế bào iPS vẫn đáng để người trẻ Việt chúng ta quan tâm?
9 giờ trướcNgày 19/2/2026, Bộ Y tế Nhật Bản đã bật đèn xanh cho hai sản phẩm y học tái tạo từ tế bào iPS, mở đường cho những sản phẩm iPS đầu tiên trên thế giới được thương mại hóa.
Nghe có vẻ xa vời nếu bạn là một người trẻ Việt Nam, nguy cơ suy tim hay Parkinson gần như bằng không. Nhưng câu chuyện này không chỉ dành cho người bệnh hôm nay. Nó là câu chuyện về tương lai của y học, nơi cơ thể có thể tự được sửa chữa bằng chính tế bào của mình.
iPS là gì và vì sao cả thế giới chờ đợi 20 năm?
Năm 2006, Giáo sư Shinya Yamanaka (Đại học Kyoto) công bố một phát hiện làm thay đổi y học. Ông có thể lập trình lại tế bào da trưởng thành để biến chúng thành tế bào gốc vạn năng cảm ứng (iPS), loại tế bào có thể phát triển thành hầu như mọi loại tế bào trong cơ thể. Khám phá này giúp ông giành Giải Nobel Y học năm 2012.
Vậy tại sao nó lại quan trọng? Vì trước đó, để có tế bào gốc vạn năng, người ta phải dùng phôi thai gây tranh cãi về đạo đức. iPS giải quyết được vấn đề đó. Và hơn thế, nó mở ra khả năng tạo mô, tái tạo cơ quan, sửa chữa phần cơ thể bị hư hỏng. Nhưng từ ý tưởng đến thuốc bán ngoài thị trường không hề đơn giản. Phải mất gần 20 năm thử nghiệm.
Hai sản phẩm đầu tiên là gì?
① ReHeart – Vá lại trái tim bị suy
• Phát triển bởi công ty Cuorips
• Điều trị: suy tim nặng
• Cơ chế: Các nhà khoa học tạo ra tấm cơ tim (cardiac sheet) từ tế bào iPS.
Tấm này được đặt lên bề mặt tim bệnh nhân. Sau đó điều gì xảy ra? Tấm tế bào này tiết ra cytokine (chất sinh học hoạt tính), kích thích tạo mạch máu mới, phục hồi mô tim tổn thương, cải thiện chức năng bơm máu của tim.
Thử nghiệm đã được thực hiện trên 8 bệnh nhân. Tất cả họ đều cải thiện triệu chứng. Không xuất hiện ung thư.
Suy tim nặng hiện nay chỉ có thuốc hỗ trợ hoặc ghép tim. Nhưng ghép tim cực kỳ hiếm. ReHeart giống như miếng vá sinh học giúp tim tự hồi phục. Đó là điều cực kỳ tuyệt diệu mà iPS mang lại cho con người.
② Amchepre, Phục hồi tế bào thần kinh cho bệnh Parkinson
• Sản phẩm do hang Sumitomo Pharma phát triển
• Điều trị: bệnh Parkinson
Như chúng ta đã biết, Parkinson xảy ra khi tế bào não sản xuất dopamine bị chết dần, khiến bệnh nhân có triệu chứng run tay chân, đi lại khó khăn. Giải pháp mới được đưa ra:
• Tạo tế bào thần kinh từ iPS
• Cấy trực tiếp vào não bệnh nhân
• Các tế bào mới bắt đầu sản xuất dopamine
Thử nghiệm tại Đại học Kyoto:
• 6 bệnh nhân được đánh giá
• 4 người cải thiện rõ rệt, có người không cần trợ giúp sinh hoạt
• Không ghi nhận ung thư
Hiện nay thuốc Parkinson chỉ bổ sung dopamine tạm thời. Nhưng tế bào cấy ghép có thể là giải pháp lâu dài hơn.
Quy trình để một ý tưởng phòng thí nghiệm thành thuốc bán ra thị trường
Một sản phẩm y học tái tạo phải đi qua các bước:
1. Nghiên cứu cơ bản (trong phòng thí nghiệm)
2. Thử nghiệm tiền lâm sàng (trên động vật)
3. Thử nghiệm lâm sàng trên người
o Giai đoạn 1: kiểm tra an toàn
o Giai đoạn 2: xem có hiệu quả không
o Giai đoạn 3: thử trên nhiều người
4. Nộp hồ sơ xin cấp phép
5. Cơ quan quản lý thẩm định dữ liệu
Hai sản phẩm lần này được duyệt theo cơ chế “phê duyệt có điều kiện”:
Ngay trong ngày hôm nay, ngày 20/2/2026 Bộ trưởng Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản cho biết hai sản phẩm y học tái tạo có nguồn gốc từ tế bào iPS trên có thể được phê duyệt sớm nhất vào đầu tháng 3.
Sau khi được phê duyệt và hoàn tất thủ tục áp dụng bảo hiểm y tế (mất khoảng 3–5 tháng), việc điều trị có thể bắt đầu ngay trong mùa hè năm nay. Chính phủ cũng nhấn mạnh sẽ thúc đẩy đầu tư công tư trong lĩnh vực y học tiên tiến như một phần của chiến lược tăng trưởng.
Người trẻ có nên quan tâm không?
Có. Vì đây không chỉ là chuyện suy tim hay Parkinson. iPS trong tương lai có thể:
• Tạo tế bào gan cho người viêm gan nặng
• Tạo tế bào tụy cho bệnh nhân tiểu đường
• Sửa chữa tủy sống
• Thậm chí tái tạo mô sau chấn thương
Người trẻ chúng ta hôm nay có thể:
• Là bệnh nhân tương lai
• Là nhà khoa học tiếp theo
• Là người được hưởng thành tựu y học ngay trong tương lai gần
Nhật Bản đang dẫn đầu kỷ nguyên y học tái tạo. Thế giới có thể bước sang thời đại thay thế mô bị hỏng thay vì chỉ uống thuốc giảm triệu chứng
Từ một tế bào da nhỏ bé năm 2006…đến một sản phẩm có thể cứu trái tim và bộ não người vào năm 2026, thật kỳ diệu. Khoa học đôi khi tiến chậm và cần vô vàn phương thức kiểm chứng. Nhưng khi nó đến đích, nó sẽ thay đổi cả tương lai, bạn nhỉ.
Link tổng hợp bài viết:
iPS細胞由来2製品の早期承認を了承 世界初の実用化へ 厚労省部会 | 毎日新聞
＜1分で解説＞iPS製品、世界初承認へ 山中教授らの報告から20年 | 毎日新聞
iPS細胞由来2製品 世界初承認へ - Yahoo!ニュース
ｉＰＳ細胞由来の再生医療製品、「早ければ３月上旬」承認見通し…今夏にも治療始まる可能性 : 読売新聞
